مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٩ - حل شبهه معدوم مطلق طبق نظر ملاصدرا و حکیم سبزواری

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٨٩

حمل اوّلی خودش خودش است مصداق خودش هم هست [١].در اینجا اشکالی پیش نمیآید. ولی حالا میآییم سر مفهوم «جزئی».

وقتی مفهوم «جزئی» را تعریف میکنیم میگوییم: «جزئی یعنی مفهومی که امتناع دارد صدق آن مفهوم بر کثیرین». اما خود این هم یک مفهومی است که مصداقها دارد. مصداقش زید است، عمرو است (یعنی مفهوم زید و مفهوم عمرو)، فلان شیء دیگر است. خود همین که میگوییم: «جزئی مفهومی است که قابل صدق بر کثیرین نیست و ممتنع الصدق بر کثیرین است» خودش یک مفهومی از مفهومهای عالم است. خود این مفهوم آیا کلی است یا جزئی؟ خود این مفهوم کلی است، یعنی خودش مصداق نقطه مقابلش است، مصداق ضد خودش است؛ چون وقتی که از شما میپرسیم مفهوم زید چیست میگویید جزئی است؛ مفهوم عمرو چیست؟ جزئی است؛ مفهوم بکر چیست؟ جزئی است. میبینیم که این مفهوم «جزئی» میلیونها مصداق دارد. کلی هم که دیگر غیر از این چیزی نیست.

این است که درباره «جزئی» در آن واحد هر دو صادق است: جزئی جزئی است؛ جزئی جزئی نیست. جزئی جزئی است به آن معنای هو هویت که هر مفهومی خودش بر خودش صدق میکند، یعنی خودش خودش است، خودش عین خودش است؛ در مقام تعریف، هر چیزی خودش خودش است. همان طور که خط در مقام تعریف کمیتی است کذا، و انسان در مقام تعریف حیوان ناطق است، جزئی هم در مقام تعریف مفهومی است که ممتنع الصدق بر کثیرین است، یعنی این قضیه از قضایای صادقه است؛ ولی خودش مصداق خودش نیست، بلکه مصداق کلی است. پس ما این تناقض را در اینجا پیدا میکنیم که میگوییم جزئی جزئی است و در عین حالمیگوییم جزئی کلی است و یا میگوییم جزئی جزئی نیست. این نوعی تناقض است.

در اینجا ما چگونه میتوانیم اشکال را حل کنیم؟ وقتی که ما میگوییم جزئی جزئی است، مسلم است که نظر به مصداق نداریم، چون حمل اولی است. ولی آنجا

استاد: بله، که خود مفهوم کلی هم مصداق کلی است؛ چون هر مفهومی یا کلی است یا جزئی، خود مفهوم کلی آیا مصداق خودش هست یا نیست؟ مصداق خودش هست.