از جمله اموری که دلالت میکند بر اینکه امر ذهنی و امر درونی با یکدیگر فرق دارند این است که امر ذهنی بر خلاف امر درونی یک امر مقایسهای است. برای درک بهتر این موضوع مناسب است که در اینجا به یک مطلبی اشاره شود و آن اینکه میگویند در تقسیمات وجود نکته جالبی هست که احد القسمین شامل قسم دیگر هم میشود اما به دو اعتبار. مثلا اگر ما میگوییم موجود یا بالقوه است یا بالفعل، خود موجود بالقوه هم در بالقوه بودنش باز بالفعل است، یعنی در بالقوه بودنش دیگر بالقوه نیست. بالفعل بالقوه است نه اینکه بالقوه بالقوه است؛ یعنی بالقوه بودنش به نحو فعلیت است نه به نحو بالقوه. پس این چیزی را که ما میگوییم «بالقوه»، بالقوه بودنش [در] مقایسه با آن فعلیت است ولی فی حد ذاته و بما هو هو فعلیت است و بالفعل است. پس هر قوهای با مقایسه با آیندهاش قوه است ولی فی حد ذاته خودش یک فعلیت است. نطفه با مقایسه با انسان بالقوه است ولی نطفه از آن جهت که نطفه است بدون شک یک امر بالفعل است.

و نیز اگر میگوییم: «موجود یا عینی است یا ذهنی» ذهنی در مقایسه با عین ذهنی است یعنی حکایتگر اوست، ولی قطع نظر از اینکه این را با او مقایسه کنیم خودش یک عینیتی است، خودش یک وجود عینی است. وجود عینی است ولی در درون من وجود دارد. مگر وقتی که در درون من وجود داشت عینی نمیشود؟ خود درون من وجود دارد. مگر وقتی که در درون من وجود داشت عینی نمیشود؟ خود درون ما هم جزء عالم عین است، تمام درون انسان هم جزئی از عالم عین است، منتها این جزء از عالم عین آن قسمتش که مربوط به عالم ادراک است چون همیشه ادراک به شیء دیگر تعلق میگیرد و باید یک شیء باشد تا ادراک شود لذا در مقایسه با آن شیء دیگر این ذهنی اوست ولی در مقایسه با خودش عینی است.

حال که این مطلب دانسته شد ببینیم خود ذهن اگر حکایتگر از ذهن دیگر باشد چگونه میشود؟ ما میبینیم که ذهن خودش یک وقت از ذهن هم حکایت میکند؛ یعنی همان گونه که ما علم به اشیاء خارج داریم علم به اشیاء ذهنی هم داریم. در این صورت باز خود ذهن در مقایسه با ذهن ذهن است و آن ذهن دیگر نسبت به این، عین است. مثلا این قضیه ذهنیه را در نظر میگیریم که: «انسانهایی که در ذهنها هستند کلی هستند». شما تصوری در ذهنتان دارید و آن این است که «انسانهای در اذهان کلی هستند». این قضیه شما ذهنیتی است در مقابل همه ذهنیتهای دیگر؛