مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣٩ - یادآوری

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٦٣٩

٢. مناط صدق در قضایا

یادآوری

گفتیم که مسأله بیان ملاک صدق در قضایا مبنی بر این تعریف از حقیقت و از صدق است که قضیه صادق یا قضیهای که حقیقت است عبارت است از قضیهای که با واقع و نفس الامر مطابق باشد. حقیقت چنین تعریف شده است. اصلا تمایز حقیقت از خطا به همین جهت شناخته شده است که حقیقت یعنی اندیشههایی که با واقع و نفسالامر منطبق است و خطا یعنی اندیشههایی که با واقع و نفس الامر منطبق نیست. این مسأله را گاهی تحت عنوان «حقیقت و خطا» میگوییم، گاهی تحت عنوان «صدق و کذب» و گاهی تحت عنوان «صحیح و غلط»؛ فرق نمیکند.

این تعریف قهرا، هم برای قدما و هم برای علمای جدید اشکال به وجود آورده است که اشکالات علمای جدید را قبلا مطرح کردیم و اکنون به اشکال قدما میپردازیم و آن اشکال این است که اگر ما حقیقت را به این نحو تعریف کنیم ممکن است در بعضی از قضایا صادق نباشد.

قدمای ما مطلب را به این شکل طرح کردهاند که قضایا سه نوع است: قضایای خارجیه، قضایای حقیقیه و قضایای ذهنیه. این تعریف را درباره قضایای خارجیه میشود گفت صادق است، درباره قضایای حقیقیه هم میتوان گفت صادق است،