مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٠٤ - پاسخ اشکالات

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٦٠٤

موجود فی الذهن أو لا موجود فی الذهن» یا گفتید: «الشیء إمّا ثابت فی الذهن أو لا ثابت فی الذهن» نفس همان لا ثابت فی الذهن باز ثابت در ذهن شماست، چون به هر حال در در ذهن شما آمده است؛ اگر نیامده بود که نمیتوانستید تقسیم کنید. تقسیم یک عمل ذهنی است؛ یک قضیه منفصله است. شما که در بیرون کارد برنداشتهاید یک شیء را تقسیم خارجی بکنید؛ معنی و مفهوم را تقسیم کردهاید. این تقسیم، تقسیم ذهنی و تقسیم منطقی است. همین قدر که تقسیم منطقی صورت گرفت قسمها مثل مقسم باید در ذهن بیایند. اصلا محال است بتوانید تقسیم بکنید بدون اینکه قسمها در ذهن بیایند. پس ثابت در ذهن که ثابت در ذهن است، لا ثابت در ذهن هم ثابتدر ذهن است [١].

پاسخ اشکالات

حاجی در اینجا مطلب را فقط به همان صورت لبّ مطلب و یا بگویید به صورت ساده مطلب بیان کرده است که همان حرفی است که مرحوم آخوند ملا صدرا در کتابهای خودش گفته است. ایشان در اسفار [٢] مسأله را طرح میکند، بعد جوابی را که دیگران به این مسأله دادهاند ذکر میکند و بعد میگوید: «و أنا أقول» یعنی من این جور میگویم. اتفاقا آنجا این بحث را خیلی مفصل طرح نکرده است، همین نظر خودش را تحت عنوان «انا اقول» میگوید و رد میشود. حاجی هم همان «انا اقول» ایشان را در اینجا تکرار کرده است، آمده است در همین شبهه معدوم مطلق جواب داده است که نه، تناقض لازم نمیآید. حالا ما از همان اسهل اشکالات وارد میشویم تا برسیم به اصعب اشکالات.

استاد: خوب، فرق بکند. آن مربوط میشود به جواب اشکال. ما هنوز داریم تقریر اشکال میکنیم.