است یا خبر نیست؟ واضح است که خبر است. حال که خبر است یا راست است یا دروغ. اگر راست باشد لازم میآید دروغ باشد، اگر دروغ باشد لازم میآید راست باشد؛ و اگر یک خبر هم راست باشد هم دروغ، تناقض است. اگر این قضیه راست باشد که همه خبرهای من دروغ است شامل خودش هم هست، پس خودش هم باید دروغ باشد. اگر خودش دروغ باشد پس باید همه خبرها کاذب نباشد. پس باید در آن واحد هم همه خبرها کاذب باشد هم همه خبرها کاذب نباشد. و اما اگر این قضیه دروغ باشد که همه خبرهای من دروغ است، نتیجه این میشود که باید خبرهای من راست باشد. وقتی خبرهای من باید راست باشد پس خود این خبر هم که میگوییم همه خبرهای من دروغ است باید راست باشد، خودش که راست باشد پس باید همه خبرها دروغ باشد. پس اگر راست باشد مستلزم این است که دروغ باشد و اگر دروغ باشد مستلزم این است که راست باشد. حال اگر بگوییم این حکم کلی استثناپذیر است و شامل خودش نمیشود اشکال حل میشود. اگر یک مورد هم استثنا داشته باشد دیگر کلی صادق نیست.

حال ممکن است کسی در باب معدوم مطلق هم بیاید همین حرف را بزند و بگوید این قضیه «المعدوم المطلق لا یخبر عنه» به عمومش کاذب است یعنی استثناپذیر است. از معدوم مطلق خبر داده نمیشود، هیچ خبری الّا همین یک خبر. پس اشکال حل میشود چون اصلا قضیه ما استثناپذیر است. از اول به عمومش صادق نیست، ولی به غیر عمومش یعنی با یک استثنا صادق است، مثل «کلّ خبری کاذب الّا هذا الخبر». اگر کسی چنین فکری بکند قضیه جواب دارد. جواب این است که نه، این قضیه استثنابردار نیست. این یک قضیه کلیه است که بر مفاد آن برهان عقلی اقامه شده است و برهان عقلی تخصیصبردار نیست. برهان عقلی میگوید محال است از معدوم مطلق خبر بدهید. محال است از آن خبر بدهیم، هر نوع خبری که باشد، چرا؟ چون معدوم مطلق یعنی آنچه که نه در خارج وجود دارد نه در ذهن، یعنی ذهن هیچگونه التفاتی به آن ندارد. عقل میگوید محال است از چیزی که مورد التفات ذهن نیست بشود خبر داد، خبرش هر خبری که میخواهد باشد [١] فرق نمیکند.

[١].- حتی اگر خبرش این باشد که «از آن نمیشود خبر داد»؟

استاد: هر خبری میخواهد باشد. آن راه حل در اینجا وجود ندارد.