مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥ - اشکالات وارد بر این نظریه

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٥

ولی یک اشکال دیگر بر آن وارد است و آن اینکه لازمه این حرف تسلسل است؛ و این اشکالی است که بر حرف هگل نیز وارد است، زیرا این برهان با نظریه

هگل موافق است به طوری که اگر کسی بخواهد در بین این براهین برهانی را متناسب با بیان هگل پیدا کند و با او بحث کند این برهان بیشتر به حرف هگل میچسبد.

نظریه هگل

حرف هگل این است که ما به چه دلیل میگوییم هستی برترین مقوله است. او ابتدا از راه تقدم وارد میشود و میگوید از معانیای که بر شیء صدق میکند جنس است و آنچه که منطقا مؤخّرتر است فصل است [١]. بعد این جور مثال میزند که میگوییم: «این [٢] میز هست»، «این میز قهوهای رنگ است»، «این میز برّاق است»، «این میز سخت است». بعد میگوید که ما میتوانیم قهوهای رنگ بودن را از او بگیریم ولی این میز همین میز باشد، میتوانیم سخت بودن را از او بگیریم باز این میز همین میز باشد. ولی اگر هستی را از این میز بگیریم دیگر این میز، این میز نیست؛ دیگر چیزی باقی نمیماند، «این» باقی نمیماند. با این بیان میخواهد ثابت کند که پس هستی به منزله جنس است و اینها به منزله فصل.

اشکالات وارد بر این نظریه

اولا بر این حرف هگل یک نقض وارد میشود که آن نقض اختصاص به هستی ندارد، ولی شاید آن نقض به اصل مدعای او ضرر نزند. اشکال این است که «این میز» به قول ارسطوییها مادّهای دارد و صورتی و صفاتی. مادهاش فرض کنید این است که از فلز است یا از چوب است. صورتش هم چیزی است که این میز را به