مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٥ - ١ ادلّه وجود ذهنی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٢٤٥

١. ادلّه وجود ذهنی

بحث درباره وجود ذهنی بود. عرض کردیم که این بحث وجود ذهنی از نظر تاریخی در واقع یک ابهام پیدا کرده است، یعنی تحولات تاریخی سبب یک نوع ابهامی شده است. مثلا در کلمات بوعلی و قبل از او فارابی یا اخوان الصّفا ما بحثی به نام وجود ذهنی نداریم، ولی اجمالا مدعایی که این فلاسفه در باب وجود ذهنی دارند در کلمات آنها دیده میشود؛ یعنی این مطلب تا حدی روشن است که مدعای آنها هم همین بوده و آنها هم در باب ماهیت علم و ادراک عقیدهشان این بوده است که ادراک همان حضور و تمثل ماهیت شیء ادراک شده در شیء ادراک کننده یا شخص ادراک کننده است. این مدعا در کلمات آنها هست بدون اینکه دلیل و برهانی بر مطلب اقامه کنند و بدون آنکه اشکالاتی را که ممکن است این فرضیه به وجود آورد جواب بدهند الّا در کلمات بوعلی که خودش متوجه یک اشکال شده و خودش هم جواب داده است.

این بحث و معرکه را در درجه اول متکلمین بپا کردهاند و از ابو الحسن اشعری هم شروع شده است که علم را به نوعی تعلق [١] یعنی اضافه میان عالم و معلوم تفسیر