مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٩ - عقاید و اقوال درباره وحدت وجود

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٩٩

عقاید و اقوال درباره وحدت وجود

پس از آنکه تاریخچه این مسأله را ذکر کردیم، اکنون ببینیم اصلا در باب وحدت وجود چه اقوال و عقایدی هست [١]. در باب وحدت و کثرت وجود سه چهار نظریه وجود دارد:

١. یک نظریه همان نظریهای است که گفتیم بهتر است آن را «وحدت شهود» بنامیم نه وحدت وجود؛ و اگر نگوییم که مقصود از وحدت وجود در کلمات عرفای دست اول وحدت شهود بوده است باید بگوییم که مقصود از وحدت وجود در کلمات عرفای دست دوم و حتی مثل قشیری همین وحدت شهود بوده است. حتی قشیری ابا دارد از اینکه بگوید عرفای قبل از او مقصودشان از وحدت وجود، وحدت حقیقت وجود بوده است. او اصرار دارد که نه، عرفای قبل هم اگر وحدت میگفتهاند مقصودشان وحدت مشهود بوده نه وحدت حقیقت وجود. سعدی هم یک وحدت وجودی در بوستان دارد که باید آن را وحدت شهود یا وحدت مشهود

نامید و آن این است که میگوید: