اما اگر مقصودمان از جزئی آن چیزی باشد که تشخص و تعین دارد و بلکه عین تعین و تشخص است آن، «وجود» است؛ یعنی تعین و تشخص جز با وجود به دست نمیآید. اینجاست که فارابی با اینکه مسأله اصالت وجود آنقدرها برایش مطرح نبوده یک حرف خوبی زده است و آن این است که هر مفهوم جزئی ما کلی است؛ یعنی من الآن فکر میکنم تصوری که مثلا از آقای زید دارم از باب اینکه در خارج کسی که با این صورت منطبق میشود عملا یکی هست، یک تصور جزئی است؛ فکر میکنم این صورتی که از او در ذهن من است جز بر یک فرد قابل انطباق نیست و حال اینکه اینجور نیست؛ این مفهوم ابا ندارد از اینکه بر عده کثیر منطبق باشد. اگر بتواند در خارج صد تا آقای زید وجود داشته باشد این مفهوم ابا ندارد از انطباق بر آنها. اگر ما فرض کنیم به فرض محال که این آقای زید تبدیل بشود به صد تا آقای زید، آن مفهوم ذهنی بر همه اینها قابل انطباق است یعنی تعین و تشخص هیچ وقت از مفهوم بر نمیخیزد، تعین و تشخص فقط مال همان چیزی است که موجودیت عین ذات اوست؛ یعنی تشخص به وجود است. این حرفی است که برای اولین بار فارابی عنوان کرد که گفت تشخص به وجود است. و حتی بوعلی سینا و امثال او این حرف را در اینجا نگفتهاند و شاید حرفش را هم قبول نداشتند. فارابی بدون اینکه مسأله اصالت وجود را طرح کرده باشد، در باب تشخص قائل شد به اینکه تشخص به وجود است، که این با حرف اصالت وجودیها جور در میآید.

از اینجا معلوم میشود که آن کسانی که میخواهند با ضمیمه کردن ماهیات به یکدیگر تشخص را توجیه کنند- که در فلسفه هگل همین جور است- به خطا میروند. خیال میکنند با ضمیمه کردن ماهیات به یکدیگر تشخص حاصل میشود در صورتی که اگر ما وجود را در کار نیاوریم و هی ماهیت روی ماهیت و قید روی قید بزنیم، اگر یک میلیون قید هم بیاوریم باز «کلی» متشخص نمیشود؛ متشخص به معنی منحصر به فرد میشود، یعنی الآن یک فرد بیشتر ندارد، ولی متشخص به معنی اینکه دیگر قابلیت اینکه افراد زیاد نداشته باشد، نمیشود.

مثلا اگر من بگویم «انسان»، این یک کلی است و مبهم است. این را همه قبول دارند. اگر بعد بگویم «انسان ایرانی» دایره را محدودتر کردهام، انسان غیر ایرانی را خارج کردهام. بعد اگر بگویم «انسان ایرانی مسلمان» باز دایره را محدودتر کردهام.