مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٠ - تحلیل حرکتهای مکانی و غیر مکانی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٢٠

تحلیل حرکتهای مکانی و غیر مکانی

حالا ما بعضی امور داریم که اینها فی حد ذاته خودشان امتداد دارند، مثل حرکتهای مکانی. چون حرکت مکانی در مسافت است و مسافتش جسم است پس قهرا امتداد دارد. در اینجا، هم بعد مکانی وجود دارد هم بعد زمانی؛ یعنی اگر یک کبوتر از جایی حرکت میکند و به اینجا میآید، الآن در اینجا دو بعد وجود دارد، یک بعد مکانی و یک بعد زمانی. بعد مکانی همین مسافت است؛ بعد زمانی همانی است که از حرکت به وجود میآید [١].

---

یکدیگر جمعند ولی اجزای حرکت در زمان واحد با یکدیگر جمع نیستند، در زمانهای متوالی پیدا میشوند، یعنی این یک امر کشش دار است که دائما پیدا میشود و دائما معدوم میشود. پس آن قسمت از حرکت که در اینجا قرار گرفته و این جزء از مسافت را اشغال کرده است غیر از آن قسمت دیگر است که آن جزء از مسافت را اشغال کرده است.

- بله، منظور بنده این است که آیا این قابلیت انقسام حرکت در اصل بر نمیگردد به قابلیت انقسام زمان و مسافت؟

استاد: نه، بر نمیگردد. اگر بگویید منطبق بر اوست، درست است منطبق بر اوست. البته زمان به حرکت بر میگردد نه اینکه حرکت به زمان برگردد. در واقع حرکت و زمان دو امتدادی هستند که بر هم منطبقند؛ یعنی امتداد زمان و امتداد حرکت یکی است و لذا هر متحرکی برای خودش زمانی دارد؛ یعنی زمان جز امتداد حرکت چیز دیگری نیست.

ایندو به یکی برمیگردد. ولی امتداد مسافت غیر از امتداد حرکت است؛ منطبق است بر آن ولی غیر از آن است.

[١]. به همین جهت است که اگر مثلا دو تا مرغ از بالای سر این کوه حرکت کنند و بخواهند بالای سر آن کوه بنشینند ممکن است همین مسافت واحد را یکی از اینها یک ساعت طی کند و یکی دو ساعت. از نظر مسافت هر دو یک مسافت را طی کردهاند، هر دو هم حرکت کردهاند ولی کشش حرکت یکی از آنها بیشتر است یعنی بعدش بیشتر است و کشش حرکت دیگری کمتر است. در این مثال طول مسافت یکی است، اما یک حرکت سریعتر است و یک حرکت بطییءتر که هر چه حرکت سریعتر میشود قهرا طولش کمتر میشود یعنی طول زمان کمتر میشود.