مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩٦ - ریشه تاریخی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٩٦

٢- شبهه معدوم مطلق

ریشه تاریخی

بحث درباره مسألهای است که تحت عنوان دفع شبهه معدوم مطلق عنوان میشود که در درس گذشته هم مقداری درباره آن بحث کردیم. به نظر میرسد این مسأله از نظر ریشه تاریخی از منطق- در بحث قضایا- پیدا شده و به فلسفه رسیده است، زیرا در بحث قضایا این سخن مطرح میشود که در هر قضیهای ناچار است که محکوم علیه در ذهن بیاید و برای ذهن معلوم و متصوّر باشد. آن وقت در آنجا شبههای تحت عنوان شبهه مجهول مطلق طرح شده است که بنابراین اگر چیزی به طور مطلق مجهول باشد قابل اینکه از او خبر داده بشود نیست؛ هر چه که از او خبر داده میشود باید به وجهی برای ذهن معلوم باشد؛ و حال آنکه خود همین نوعی خبر است درباره مجهول مطلق. اگر این مطلب درست باشد که «المجهول المطلق لا یخبر عنه» خود همین نوعی خبر است که از مجهول مطلق دادهایم. آیا این قضیه که میگوییم: «المجهول المطلق لا یخبر عنه» قضیهای است صادق یا قضیهای است کاذب؟ اینکه قضیهای است صادق قابل بحث نیست؛ یعنی شک ندارد که اگر شیئی مجهول من کلّ وجه باشد، یعنی ذهن هیچ التفاتی به هیچ نحو به او پیدا نکند خبر دادن از او هم محال است. ولی در عین حال که میدانیم خبر از مجهول مطلق محال است باز میبینیم همین