١. جواب قدمای فلاسفه اسلامی: یک جواب همین است که قدمای فلاسفه اسلامی گفتهاند. فلاسفه معاصر غرب هم تقریبا بیشتر تکیهشان روی همین جواب است که به تعبیر قدما همان مسأله قضایای بتّیه و غیر بتّیه میشود و آن این است که این جور قضایا در واقع به نوعی قضیه شرطیه برمیگردد؛ یعنی در اینجا که میگوییم از معدوم مطلق خبر داده نمیشود، نمیخواهیم بگوییم از این مفهومی که الآن به عنوان معدوم مطلق در ذهن تصور کردهایم خبر داده نمیشود، بلکه میخواهیم بگوییم اگر چیزی به نحوی عینیت پیدا کند که آن چیز مصداق معدوم مطلق باشد آن چیز قابل اینکه از او خبر داده بشود نیست؛ یعنی این حکم (المعدوم المطلق لا یخبر عنه) و این مفهومی که در ذهن شماست (یعنی مفهوم معدوم مطلق) آینه قرار گرفته است برای مصادیق معدوم مطلق آن هم به نحو شرط. نمیگوییم انها الآن معدوم مطلقند و من حکم کردهام برایشان، بلکه میگوییم اگر چیزی به نحوی عینیت پیدا کند که آن چیز مصداق معدوم مطلق باشد آن چیز قابل خبر دادن از او نیست.

پس قضیه ما میشود قضیه فرضیه. آن وقت ما اینجا یک قضیه غیر فرضی و یک قضیه بالفعل داریم و حکم بالفعل کردهایم به اینکه «المعدوم المطلق لا یخبر عنه»؛ یعنی در اینجا که میگوییم: «المعدوم المطلق لا یخبر عنه» یک حکم بالفعل کردهایم که این حکم بالفعل تعلق دارد به همین مفهومی که الآن تصور کردهایم در ذهن و آن را آینه و مرآت برای افراد قرار دادهایم. موضوعش الآن همین چیزی است که در ذهن موجود است. این معدوم مطلق نیست؛ این موجود در ذهن است. شما وقتی میگویید «معدوم مطلق» منظور از این معدوم مطلق یعنی هر مصداق معدوم مطلق پس وقتی که میگویید: «المعدوم المطلق لا یخبر عنه» این قضیه به این معنی است که هر مصداق معدوم مطلق یعنی هر چیزی که موجود بشود اگر موجود بشود یعنی به نوعی عینیت پیدا کند و هر چیزی که به نحوی تحقق پیدا کند اگر تحقق پیدا کند و مصداق معدوم مطلق باشد این حکم را دارد که از او خبر داده نمیشود.

شما اگر گفتید «هر انسان خندان است» اینجا یک حکم مشروط کردهاید؛ یعنی اگر چیزی در خارج وجود پیدا کند و آن چیز مصداق انسان باشد آن چیز خندان است، نه انسانی که الآن تصور کردهام خندان است، و نه یک شیء بالفعلی الآن در