حال در پاسخ شبهه متکلمین میگویند کلمه «موجود» مشتق است. آنجا که شما میگویید «وجود» آمدهاید موشکافی و دقت نظر به خرج دادهاید؛ وجود یعنی «و نه ماهیت»؛ آنجا که میگویید «موجود» معنا را وسیع در نظر گرفتهاید، چون وجود و ماهیت دو متحد هستند و با یکدیگر اتحاد دارند معنا را وسیع گرفتهاید. آنجا که معنا را وسیع گرفتهاید هم شامل خود وجود میشود و هم شامل ماهیت، شامل هر دو میشود؛ یعنی اگر به ماهیت بگویید «موجود» درست گفتهاید، به خود وجود هم بگویید «موجود» درست گفتهاید، کما اینکه در مورد «ابیض» اگر به خود بیاض بگویید «ابیض» درست گفتهاید، به جسم هم بگویید «ابیض» درست گفتهاید، چون معنا را به یک شکل وسیع و گسترده گرفتهاید نه به یک شکل محدود.

از این جهت است که شیخ گفته است- و اول بار هم این حرف را شیخ گفته است- که آن وقتی که مفهوم یا موضوع را بشرط لا اعتبار میکنید به آن اعتبار هیچ چیزی نمیتواند با او متحد باشد و قابل حمل هم نیست، یعنی قابلیت حملش را از دست میدهد، چون در آن اعتبار حساب خودش را جدا کرده است؛ لهذا اگر بگویید جسم بیاض است غلط است. اما به آن اعتباری که شما بیاض را به صورت ابیض اعتبار میکنید یعنی به صورت وسیع و گسترده در نظر میگیرید که چه در حالی که تنها باشد و چه در حالی که متحد با دیگری است، چون آن دیگری را هم شامل است و دیگری را هم زیر بال خودش گرفته است (چون هر دو یک چیز هستند) و در هر حال این مفهوم بر آن صدق میکند، آن وقت قابلیت حمل دارد و این مفهوم را، هم بر خودش و هم بر آن متحدش میتوان حمل کرد. پس، از این جهت است که مشتق [مانند «ابیض»] قابل حمل بر ذات است چون مفهوم لا بشرط گرفته شده است و مفهوم به شکلی گسترده در نظر گرفته شده است که میتواند متحد با ذات باشد. اما «بیاض» اگر بگویید، مفهوم بشرط لا گرفته شده و ابا دارد از حمل بر ذات. لذا میگویند بنابراین شما از اول در معنی مشتق اشتباه کردهاید که خیال کردهاید در مفهوم مشتق «ذات ثبت له المبدأ» گرفته شده است که «دارای مبدأ بودن» همیشه بر آن ذات حمل میشود که یعنی دیگر بر خود مبدأ نباید حمل بشود، در صورتی که ما میگوییم مشتق با آن مفهوم گستردهای که دارد هم بر خود مبدأ حمل میشود و هم بر ذاتی که با آن مبدأ متحد است به اعتبار اتحادی که با او دارد. پس