مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٤ - مقصود از اعتبار لا بشرطی و بشرط لایی در باب مشتق

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥١٤

است و پس از آن در فلسفه زیاد مورد بحث قرار گرفته است و بیشتر از فلسفه در علم اصول و در بین اصولیین مورد بحث و بررسی واقع شده است.

حکما و اصولیون آمدهاند در فرق میان «مشتق» و «مبدأ اشتقاق» تحقیقی کردهاند و یک حرفی گفتهاند که در ابتدا خیلی نامأنوس مینماید و با ذهن ابتدائی قابل پذیرش نیست و آن تحقیق این است که گفتهاند مشتق و مبدأ اشتقاق دو مفهوم متباین نیستند، بلکه یک مفهومند با دو اعتبار؛ یعنی یک حقیقت است با دو نحوه لحاظ و دو نحوه اعتبار؛ با یک نحوه اعتبار مبدأ اشتقاق است و با اعتبار دیگر مشتق است. نه اینکه میخواهند بگویند یک فیلسوف اینطور اعتبار میکند، بلکه میخواهند بگویند اصلا ذهن بشر اینطور اعتبار میکند. بشر که مشتق را وضع کرده است و مبدأ اشتقاق را وضع کرده است اینطور وضع کرده است که یک شیء را دو گونه لحاظ کرده است: با یک لحاظ لفظ مبدأ اشتقاق را- که مصدر یا اسم مصدر باشد- از او ساخته است و با لحاظ دیگر و اعتبار دیگر مشتق را از او ساخته است.این دو نحوه لحاظ و دو نحوه اعتبار را اعتبار بشرط لایی و اعتبار لابشرطی نامیدهاند.

بعد چون در اینجا دو اصطلاح متباین وجود دارد که نباید با یکدیگر اشتباه بشود (که هر دوی اینها در آینده در همین کتاب [١] گفته خواهد شد) گفتهاند این بشرط لایی و لا بشرطی را با آن بشرط لایی و لا بشرطی که در باب «اعتبارات ماهیت» گفته میشود اشتباه نکنید. در اینجا منظور آن نوع بشرط لایی و لا بشرطی است که در باب ماده و صورت گفته میشود.

حال میخواهیم اجمالا ببینیم که مقصود از این نوع لا بشرطی و بشرط لایی که در باب مشتق و مبدأ اشتقاق گفته شده است و گفتهاند این از همان نوع لا بشرطی و بشرط لایی است که در باب ماده و صورت گفته میشود چیست؟

مقصود از اعتبار لا بشرطی و بشرط لایی در باب مشتق

مقصود این است که اگر ما دو شیء داشته باشیم که این دو شیء با یکدیگر یک وحدتی داشته باشند و یک کثرتی، یعنی به یک اعتبار واحد باشند و به یک اعتبار