مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٥ - تبصره وجود مطلق بشرط لا، وجود مطلق لا بشرط

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٥٥

لا بشرط مقسمی (که این هم از بحثهایی است که تقریبا بعد از بوعلی مطرح شده است)؛ چون ما مفهوم بشرط شیء داریم، مفهوم بشرط لا داریم و مفهوم لا بشرط داریم که اینها سه قسمند از یک معنای عامّی که به این سه تا تقسیم میشود؛ عام هم لا بشرط است نسبت به این سه تا. بعد این بحث طرح میشود که پس فرق این معنای عام با این لا بشرط که قسم خودش است چیست؟ میگویند اینها با همدیگر فرق دارند، این را میگویند «لا بشرط قسمی» و آن را میگویند «لا بشرط مقسمی».

عرفا بر همین اساس میخواهند حتی در حقیقت وجود هم دو لا بشرط درست کنند؛ یعنی غیر از اینکه در مفهوم «وجود مطلق» مطلق به معنی بشرط لا و مطلق به معنی لا بشرط داریم [و در نتیجه دو نوع لا بشرط داریم: لا بشرط قسمی و لا بشرط مقسمی]، آیا در حقیقت وجود هم میتوانیم دو نوع لا بشرط تصور کنیم: لا بشرط قسمی و لا بشرط مقسمی، یا یک نوع لا بشرط داریم؟ در بحث عرفانیات اسفار که در اواخر بحث علت و معلول آمده است این بحثها مفصلا مطرح شده است.

به هر حال این بحثها فعلا برای ما ضرورتی ندارد. همان مقدار ضرورت داشت که ما بدانیم اگر «وجود مطلق» میگوییم گاهی مقصود مطلق بشرط لا است که منحصر به واجب الوجود میشود و گاهی مقصود مطلق لا بشرط است که در آنجایی که بحث از حقیقت وجود در مقابل ماهیت میکنیم منظورمان همین معناست.

پس از این بحث به بحث احکام سلبی وجود میرسیم.