مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٤ - تبصره وجود مطلق بشرط لا، وجود مطلق لا بشرط

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٥٤

در آن زمان نیست، در این مکان هست در آن مکان نیست، با این شرایط هست با آن شرایط دیگر نیست، لذا آن را میگوییم «وجود مقید».

این بود معنی مطلق و مقید در حقیقت وجود به تعبیر حاجی که میگفت وجود یا مطلق است یا مقید، اعمّ از حقیقت وجود و مفهوم وجود، ولی در مورد عدم فقط مفهوم آن است که مطلق است یا مقید.

تبصره : وجود مطلق بشرط لا، وجود مطلق لا بشرط

در اینجا ما به یک مطلب دیگری باید اشاره کنیم و با یک توضیح کوتاه رد شویم چون این توضیح برای فصل آیندهمان لازم است.

مطلب این است که گاهی میگویند «وجود مطلق» [١] و منظورشان از «مطلق» بشرط لا از محدودیت است؛ یعنی وجودی است لامحدود که مقید به نامحدودی است، که این فقط منحصر به ذات واجب الوجود میشود. بنابراین در آنجا که میگوییم: «تو وجود مطلق و هستی ما» منظور، مطلق به معنی بشرط لا است.

ولی گاهی میگویند «وجود مطلق» و منظورشان لا بشرط از بشرط لائیت و بشرط شیئیت است. لا بشرط به این معنا یعنی میتواند محدود باشد و میتواند نامحدود باشد؛ وجود مطلق به این معنا یعنی وجودی که میتواند محدود باشد و میتواند نا محدود باشد؛ مطلق است از محدودیت و نامحدودیت، هر دو. آن وقت در آنجا که بحث از اصالت وجود میکنیم یا بحث از تشکیک حقیقت وجود میکنیم و میگوییم حقیقت وجود یک حقیقت مشکک است، مقصود همین وجود مطلق به معنی لا بشرط است و لهذا، هم شامل واجب الوجود میشود هم شامل ممکن الوجود.

لا بشرط قسمی و لا بشرط مقسمی: در این تقسیم بندی یک بحث خیلی عالی آوردهاند که چون اصل بحثش در آینده خواهد آمد فعلا فقط اشارهای میکنیم:

بحث این است که گفتهاند دو نوع لا بشرط در مفاهیم داریم: لا بشرط قسمی و