مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٧ - حل مشکل شناخت

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤١٧

داشته باشد و ما د رخارج حالت «هر» نداریم (که «هر» همان «کلّ» است که مثلا میگوییم: کلّ نار حارّة) ولی در عین حال همین «هر» بیان کننده یک شیء خارج است [١].

استاد: پل که با وجود ذهنی برقرار میشود که مربوط به معقولات اولیه است؛ یعنی آن معقولات اولیه پل بین خارج و ذهن هستند.

- آن وقت شما میفرمایید که معقولات ثانیه روی معقولات اولیه ساخته میشود؟

استاد: بله، معقولات ثانیه روی معقولات اولیه ساخته میشود، به این معنا که معقولات اولیه در ظرف ذهن این وضع خاص را پیدا میکنند. ماهیات در خارج وضع خاصی دارند و در ذهن وضع دیگری دارند، ولی آن چیزی که هم در خارج است و هم در ذهن است ماهیات است، یعنی همان معقولات اولیه است. حالا نمیدانم این را چگونه تعبیر کنم؛ گویی مثل یک آدم دو خانه است؛ این، خانه اوست، آن هم خانه اوست، هر دو خانه اوست. این خانه جایش را به آن خانه نمیدهد، آن خانه هم جایش را به این خانه نمیدهد؛ ولی در این خانه وقتی ما آن شیء در خارج را تعقل میکنیم به این شکل تعقل میکنیم.

- بالاخره این بحث در تحلیل نهایی به این فرض برمیگردد که یک حقیقتی وجود دارد به اسم ماهیت که این ماهیت به آن صورت که در ذهن است همان است که در عالم خارج است.

استاد: از نظر ماهیتی بله، ولی با دو وجود مختلف.

- که یکی وجود ذهنی است و یکی وجود خارجی.

استاد: و هر وجودی برای خودش وضع مخصوص به خود دارد.

- بسیار خوب؛ ولی باز سؤال اساسی این است که این «این همانی» از کجا پیدا شده است؛ یعنی انسان از کجا میتواند بفهمد که این صورتی که در ذهن دارد همان است که در خارج است؟

استاد: این که همان بحث ادله وجود ذهنی است. شما مجددا به وجود ذهنی بازگشت میکنید. همان ادله وجود ذهنی که گفتیم قطعا سه دلیل از آن ادله دلایل تمامی هستند برای اثبات «این همانی». آن سه دلیل یکی همان مسأله «قضیه حقیقیه» بود که حاجی تحت