مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٥ - ١ اتحاد عاقل و معقول

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٥٥

١. اتحاد عاقل و معقول

حاجی در آخر بحث وجود ذهنی یک جمله دیگری آورده است. بعد از اینکه میگوید: «بحمل ذات صورة مقولة»، میگوید: «وحدتها مع عاقل مقولة». اشاره میکند به مسأله اتحاد عاقل و معقول. و اما اینکه به چه مناسبت در باب وجود ذهنی به مسأله اتحاد عاقل و معقول اشاره میکند، وجهش را محشین گفتهاند و ما هم ذکر میکنیم.

حاجی با همین یک مصراع (یا نیم بیت) به بحث اتحاد عاقل و معقول اشاره کرده و رد شده است در صورتی که این بحث در کتابهای دیگر، خود یک بحثی است به اندازه بحث وجود ذهنی دامنهدار و بلکه در بعضی از کتابها دامنهدارتر و مبسوطتر از بحث وجود ذهنی است. البته اینکه میگوییم در بعضی کتابها این بحث دامنهدارتر و مبسوطتر از بحث وجود ذهنی است، به عنوان «اتحاد عاقل و معقول» در اسفار و از اسفار به بعد است که چنین است، ولی تحت عنوان «علم و معلوم» (که در آن، بحث «اتحاد» نیامده است) در کتابهای دیگر هم مثل کتابهای فخر رازی (مانند المباحث المشرقیه) بحثهای دامنهداری مطرح شده است.

در اول بحث وجود ذهنی هم گفتیم که مباحث مربوط به «علم و ادراک» و یا به تعبیر دیگر مباحث مربوط به «معرفت و شناخت» در این کتب در چند مبحث