مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٨ - ٢ اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣١٨

٢. اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

در جواب شبهه وجود ذهنی رسیدیم به جواب صدر المتألّهین که ششمین جوابی است که به این شبهه و اشکال داده شده است و خلاصه آن این است: ماهیتی که در ذهن وجود پیدا میکند این ماهیت هم خودش خودش است و هم خودش خودش نیست؛ یعنی انسان در ذهن انسان است و در عین حال انسان در ذهن انسان نیست. این حرف را برای انسان خارجی ما نمیتوانیم بگوییم. مثلا نمیتوانیم بگوییم این زید انسان است و این زید انسان نیست. ولی در انسان ذهنی این دو قضیه هر دو صدق میکند که «انسان ذهنی انسان است» و «انسان ذهنی انسان نیست». چگونه این دو قضیه هر دو صادق است؟ تعبیری که مرحوم آخوند کردهاند و اصطلاحی که ایشان به کار بردهاند این است که انسان ذهنی انسان است به حمل اوّلی ذاتی و انسان ذهنی انسان نیست به حمل شایع صناعی.

ما قبل از اینکه اساسا این دو حمل را تعریف کنیم بهتر است بحث را در غیر وجود ذهنی ببریم و این مطلب را نه از جنبه وجود ذهنی بلکه با یک مثالهای دیگری توضیح بدهیم که قطع نظر از مسأله وجود ذهنی آیا میشود یک چیزی خودش خودش باشد به اعتباری (که حالا میخواهید اسم این اعتبار را «حمل اوّلی ذاتی» بگذارید و میخواهید به اسم دیگری بنامید) و به اعتبار دیگر خودش