مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠ - ارتباط امور عامّه با مقولات کانت و هگل

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٠

علیت و معلولیت، قوّه و فعلیت [١]، که اینها از امور عامهاند و تمام اینها را کانت و هگل ذکر کردهاند؛ و همچنین حدوث و قدم، و جوهر [و] عرض (یعنی خود مقولات) و وحدت و کثرت. خود هگل و کانت هم توجه دارند که اینها با سایر مقولات فرق میکند؛ مثلا وحدت و کثرت را نمیشود از قبیل شکل در نظر گرفت. یک مادّه گاهی این شکل را دارد و گاهی آن شکل را، امّا وحدت و کثرت از چیزهایی است که هیچ چیز نمیتواند از آنها بیرون باشد، هر چیزی یا واحد است یا کثیر؛ تازه هر کثرتی هم به وحدت برمیگردد، چون هر کثیری مجموعی از واحدهاست و در نهایت امر برمیگردد به واحد. حکمای اسلامی به این معانی به این چشم نگاه میکنند و امثال کانت و هگل به چشم دیگری. ولی خوب است، به هر حال هر دو در یک جایی به هم خواهند رسید.

در «امور عامّه» اینها بحث را از هستی و نیستی (وجود و عدم) شروع میکنند.

پس باب اوّل ما میشود: «الفریدة الاولی فی الوجود و العدم».

بستگی دارد به اینکه قوه و فعل را به آن معنای ارسطویی در جریان هستی بپذیریم یا نپذیریم، و این خیلی مسأله مهمی هم هست، یعنی مسأله قوه و فعل را به این راحتی نمیشود حل کرد.