مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٧ - ٣ ادلّه وجود ذهنی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٢٧٧

٣. ادلّه وجود ذهنی

ادلّه وجود ذهنی را طبق آنچه که حاجی ذکر کرده است بحث کردیم و گذشتیم.

بعد گفتیم که در اینجا یک بحثی هست و آن بحث این است که آیا این ادلّه برای اثبات وجود ذهنی به همین معناست که فلاسفه مدعی هستند که ماهیت اشیاء در ذهن پیدا میشود، یا اینکه این ادله از اول برای اثبات این مدعا آورده نشده است؟

حاجی مطلب را به شکلی آورده است که این سه دلیل را برای اثبات همان مدعای حکما کافی میداند نه فقط برای نفی قول به اضافه. اما مطابق آن تاریخچهای که ما عرض کردیم این ادلّه بیشتر برای همان نفی قول به اضافه آورده شده است؛ یعنی فقط برای اثبات این است که در ذهن چیزی وجود دارد، صرف یک اضافه و نسبتی میان عالم و معلوم نیست که یک کیفیت یا شبه کیفیتی در ذهن وجود پیدا نکرده باشد؛ و لهذا از راه معدوم بودن معلوم در خارج که در ذهن موجود میشود، و از راه جزئی بودنش در خارج که در ذهن خصلت کلی پیدا میکند، و از راه مخلوط بودنش در خارج که در ذهن حالت صرافت پیدا میکند، اقامه برهان نمودهاند و میگویند وقتی ما اشیاء را با این حالت درک میکنیم و انطباقی با خارج ندارد پس این دلیل بر این است که در ذهن یک چیزی وجود پیدا کرده است و تنها یک نسبت محض میان عالم و معلوم نیست؛ که در این جلسه دیگر در این جهت بحثی نیست؛ یعنی برای ما