مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥١ - تاریخچه قضیه حقیقیه در علم منطق

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٢٥١

بوجود پیدا کند بارد بالطبع است که حکم مال شیء میشود ولی مشروط به وجودش [١]. بلکه قضیه ما اصطلاحا «قضیه حقیقیه» است. پس ثبوت برودت بالطبعرای دریای زیبق، فرع وجود دریای زیبق است و این دریای زیبق هم در ذهن وجود دارد.

همین جا ما باید اجمالا اشارهای بکنیم به یک تاریخچهای که بعد میخواهیم آن را ذکر کنیم.

اشاره ای اجمالی به تاریخچه این برهان

به نظر ما خواجه اول کسی بوده است که این برهان را اقامه کرده است تحت این عنوان که اگر وجود ذهنی نباشد «لبطلت الحقیقیه» [٢] یعنی اگر وجود ذهنی نباشد قضیه حقیقیه بیاساس میشود و حال آنکه قضیه حقیقیه داریم پس وجود ذهنی هم داریم. متأسفانه این برهان بعدها به صورتهای دیگر در آمده است. اگر این برهان به همان صورت که خواجه بیان کرده بود اقامه میشد بهتر بود از آنچه که حاجی در اینجا بیان کرده است.

حال، قضیه حقیقیه هم خود داستان جالبی دارد، هم در منطق اسلامی و هم در اصول اسلامی.

تاریخچه قضیه حقیقیه در علم منطق

قضیه حقیقیه و خارجیه در منطق ارسطو نبوده است کما اینکه در منطق جدید هم نیست. اینکه قضیه منقسم میشود به خارجیه و حقیقیه و ذهنیه، و قضیه حملیه است که تقسیم میشود به خارجیه و حقیقیه و ذهنیه، و حساب قضیه خارجیه از قضیه حقیقیه جداست، این را برای اولین بار بوعلی طرح کرده است و قطعا در منطق ارسطو نبوده است. به عقیده بوعلی قضیه حقیقیه واقعا یک قضیه حملیه است؛ منتها

استاد: بله، به نحو قضیه شرطیه میگویند.