مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٣ - بیان تفصیلی برهان

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١١٣

- بله، میگویند که اجزاء هیچ وقت به صفر نمیرسد. اگر شما از آنها بپرسید که این اجزائی که شما از آنها صحبت میکنید و میگویید که مثلا بینهایت جزء در اینجا هست آیا این اجزاء صفر است یا نه، میگویند اجزاء صفر نیست؛ میل میکند به سمت صفر. آن وقت میگوییم تعدادش چقدر است؟ میگویند نه، میل میکند به سمت بینهایت.

استاد: این درست است.

- بله، و بدین ترتیب خودشان را نمیاندازند در این ورطه که از ضرب صفر در بینهایت مثلا چه چیزی حاصل میشود.

اما این مطلب که فرمودید به شبهه زنون مربوط میشود (شبهه تیر پرتابی که حرکتش مجموع سکونهاست). زنون منکر حرکت است و هراکلیتوس همه چیز را در حال حرکت میداند. آن وقت او به هراکلیتوس ایراد میگیرد و عین همین اشکال را در آنجا مطرح میکند که این تیر که میخواهد از این نقطه به آنجا برود مجموع بینهایت سکون است و چگونه مجموع بینهایت سکون «چیز» میشود.

ولی به این ترتیب اشکال به این نحو حل میشود که جزء لا یتجزی به آن معنایی که آنها تعریف میکنند که امتدادش صفر باشد وجود خارجی ندارد.

استاد: بله، اینها طرح شده است. ما در همان مقاله «پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی» شبهه زنون را مطرح کردهایم.

- زنون به فیثاغورسیان ایراد کرده که آنها هر چیزی را مجموعهای از واحدها میدانند و میگویند مکان هم مجموعهای از واحدهاست. البته شبهات زنون زیاد است. مثلا یکی از آنها پیمودن این طرف استادیوم تا آن طرف است. میگوید برای اینکه شیء این مسافت محدود را طی کند در هر «آن» باید در یک جایی باشد و چون این مسافت بینهایت جزء دارد پس این زمان بینهایت میخواهد تا این مسافت بینهایت را طی کند. حرکت تیر پرتابی یا حرکت سنگ پشت هم از شبهات دیگری است که مطرح کرده است.

- فکر میکنم همه این شبهات با مبنایی که ملا صدرا به دست میدهد حل میشود.

استاد: بله، صدر المتألهین در اینجا حرف خیلی عالیای دارد که احدی این حرف را نزده است.