حرکت سریع)، این حرفها همهاش محال اندر محال است. به هر حال این بحث خوبی است که کشش دارد، ولی ما به همین اکتفا میکنیم و سؤال دوم شما را مورد بحث قرار میدهیم:

شما گفتید که این آنات چون صفر بعد دارند و جمع صفرها هم باز صفر است و ضرب صفر در بینهایت هم باز صفر است پس نمیتوانیم بگوییم که نمیشود مثلا در پنج دقیقه بینهایت «آن» موجود باشد. این درست است که حاصلضرب صفر در بینهایت صفر است ولی حرف ما این است که آیا این آنات کنار یکدیگر که قرار میگیرند زمان تشکیل میدهند یا تشکیل نمیدهند؟

- زمان تشکیل میدهند.

استاد: اگر زمان تشکیل میدهند پس معلوم میشود شما این محال را قبول کردهاید که از ضم صفر به صفر یک عدد به وجود میآید.

- نه، این را نمیتوانیم بگوییم، چون تعداد انواع نامتناهی نیست.

استاد: شما دیگر نمیتوانید به انواع قائل بشوید، چون وقتی که این شیء قابلیت تقسیم الی غیر النهایه دارد پس باید اقسامش را بالفعل بدانیم. وقتی که زمان قابلیت تقسیم الی غیر النهایه دارد و شما میگویید هر چه که قابل تقسیم است بالفعل موجود است پس باید اجزای زمان بالفعل باشد.

- پس انواع را ما دیگر دارای کشش زمانی ندانیم.

استاد: کشش زمانی نیست، همه «آنی» است. انواع غیر متناهی در مسافتهای غیر متناهی در «آن» های غیر متناهی است. اصلا بحث این است که قابلیت تقسیم محدود نیست، و نظریه این است که هر چه که قابل تقسیم هست، به هر اندازه قابل تقسیم است بالفعل موجود است. در اینجا هم چون زمان غیر متناهی قابل تقسیم است باید بگوییم غیر متناهی بالفعل موجود است. حالا باز ان شاء اللّه در درس بعد بحث مفصلتری در این باره خواهیم کرد.

- فاصله را هر چه تقسیم کنیم اجزاء کوچکتر میشود. وقتی که تعداد اجزاء میل کند به سمت بینهایت، طول هر جزء میل میکند به سمت بینهایت کوچک. و مسأله دیگر بیش از این دقت فلسفی نمیخواهد.

استاد: این که شما میگویید، بیش از حد فرض نیست، فرض ذهن است. راست هم هست.به هر مقداری که ما این انقسام را فرض کنیم اجزاء کوچکتر میشود. «میل میکند به