چیزی است که اصیل است. اگر ماهیت اصیل میبود باید آتش ذهنی هم منشأیت اثر داشت و ماهیتی که در ذهن وجود پیدا میکرد همان خاصیتی را داشت که در خارج دارد. پس معلوم میشود خاصیتها مال وجود است. وجود که به ذهن منتقل نمیشود، ماهیت است که به ذهن من منتقل میشود. البته انتقال هم در اینجا یک تعبیر مجازی است.

پس اینکه نحوه وجود ذهنی با وجود خارجی از نظر اثر متفاوت است و با اینکه ماهیت در ذهن من میآید اما این ماهیت آن آثار را ندارد، علامت این است که ماهیت امری است اعتباری.

این هم دلیل دوم اصالت وجود که گفتیم به شکل اصل موضوع است، چون تا آن مسأله را قبول نکنیم نمیتوانیم این مطلب را قبول کنیم و خود آن مسأله هم مسأله بسیار مشکلی است [١].

پس این دو برهان را که ذکر کردیم باید به عنوان اصل موضوع بپذیریم؛ یعنی اگر در باب خیر و شر قبول کردیم که شرور به عدم و خیرات به وجود برمیگردد پس نتیجه میگیریم که وجود اصیل است و ماهیت اعتباری، و اگر در باب وجود ذهنی قبول کردیم که رابطه میان شیء ذهنی و شیء خارجی رابطه ماهوی است پس این دلیل بر این است که ماهیت اعتباری است و وجود اصیل. پس این برهانها به

[١].- مسألهای که پیش میآید این است که نه تنها اثبات اصالت وجود یا اصالت ماهیت مسبوق به بحث وجود ذهنی و وجود خارجی است بلکه اصلا فهم خود وجود و ماهیت هم مسبوق به طرح تقابل ذهن و عین و مسأله وجود ذهنی است؛ یعنی قبل از اینکه اصلا این ثنویت وجود و ماهیت مطرح بشود مسأله وجود ذهنی و وجود خارجی در کار است که چگونه این دو مفهوم پیدا میشود.

استاد: نه، این مطلب اشکال ندارد؛ به باب وجود ذهنی که برسیم بحث میکنیم. البته یک چیز دیگر در اینجا هست و آن این است که اگر مسأله اثبات وجود ذهنی توقف بر اصالت وجود داشته باشد پس این برهان از بین میرود و به اصطلاح «دور» میشود.

البته مسأله اصالت وجود چون برهانش منحصر به این برهان نیست و براهین دیگری هم دارد لذا به زمین نمیخورد، چون پایش روی جاهای دیگر هم بند هست ولی اگر حل مسأله وجود ذهنی منحصر به اثبات اصالت وجود باشد این برهان ارزش خود را از دست میدهد و از بین میرود.