زيرا مثل غالبا از اشياء و جمادات و اشجار و حيوانات و مانند آن، حكايت مى‌كند و در آن، ظاهرا حقيقتى نيست ولى در درون آن معانى عالى و تعاليم پرمغز نهفته است كه شنونده از آن حكمتى مى‌آموزد و يا فايدتى مى‌اندوزد. لسان مثل، از تلخى و خشكى اندرز مى‌كاهد و خاطر شنونده را لذت و طبع را مسرت مى‌بخشد و در لفظ كم، معانى فراوان به شنونده مى‌آموزد.

«اذا جعل الكلام مثلا كان اوضح للمنطق و آنق للسمع و اوسع لشعوب الحديث».

ابراهيم نظام (م ٢٢٠ و اند ه) از پيشوايان معتزله بر آن است كه:

«يجتمع فى المثل اربعة لا يجتمع فى غيره من الكلام: ايجاز اللفظ، اصابة المعنى و حسن الشبيه، وجودة الكناية، فهو بلاغة النهاية.»

اين است كه مى‌گويند: تمثيل، منتهى درجه بلاغت است، زيرا در تمثيل ايجاز لفظ هست و به وسيله تمثيل گوينده بهتر مى‌تواند به نتيجه برسد و روى همين اصل شاعران در اشعار خود، انواع تمثيلات و تشبيهات را به كار برده‌اند و بدين‌وسيله دامنه ادبيات را وسعت داده و بدان رنگ و بويى بهتر بخشيده‌اند.

نمونه‌هايى از تمثيل‌هاى قرآن‌

در قرآن مجيد هم تمثيلات فراوانى وجود دارد تا اذهان بهتر به مسائل توجّه كنند و حتى دراين‌باره قرآن گفته است: «وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ».

(عنكبوت/ ٤٣)

قرآن خواسته است با تمثيلات گوناگون مقاصد و مفاهيم را بهتر در اذهان‌