در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٢٣٩
كارهاى مفيد، گام برمىدارند همكارى كنند و نه با ستمگران و تجاوزكنندگان.
در آيه: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ». سوره حج/ ٢٥.
خداوند، مزاحمت و مخالفتى كه كفّار، براى مؤمنان فراهم مىكردند و مردم را از اطاعت خدا و ورود به مسجد الحرام- كه عبادتگاه همه مردم است- باز مىداشتند، بيان مىكند و كيفر كار اينان را «نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ» دانسته است.
در اين آيه، خدا مسجد الحرام را، خانه مردم مىداند و مىگويد: اين نمازگاه و اين محلّ عبادت و اين جايگاه كه محلّ برگزارى اعمال حج هم، هست بومى و غير بومى، شهرى و بيابانى، خودى و غريبه همه داراى حقّ مشترك هستند و كسى حق ندارد خود را صاحب اختيار مسجد بداند زيرا «سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ» بومى و غير بومى، حق دارند كه در آن مسجد، عبادت كنند و كسى را نرسد كه ادعاى امتياز كند؛ زيرا خانه، بيت اللّه است و براى همه بندگان خداست.
و به قول سيّد قطب ٤٩: «فهو بيت اللّه الذى يتساوى فيه عباد اللّه فلا يملكه احد منهم و لا يمتاز فيه احد منهم». قرآن كريم، آنان كه از اين راه منحرف شوند و در آنان اعوجاجى باشد، عذاب دردناك مىچشاند. «وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ».
جلوگيرى و ممانعت مردم از عبادت در مسجد، تعدّى و تجاوز به حقّ خداست؛ زيرا در آيه، كلمه «سبيل» به «أللّه» اضافه شده و چنين استنباط مىشود: آن كس كه انسانها را از عبادت در مسجد الحرام بازدارد و مانع گردد، آنان را از راه خدا بازداشته و به حقّ خدا، تعدى كرده است ٥٠.
در اين آيه، فعل مضارع «يصدّون» بر فعل ماضى «كفروا» عطف شده، براى بيان استمرار و مراد از فعل «يصّدون» حال و استقبال، نيست بلكه استمرار «صدّ» است از راه خدا، و لذا عطف آن بر فعل ماضى «كفروا» مستحسن است و به قول شيخ طوسى ٥١ فعل مضارع «يصدّون» بر فعل ماضى «كفروا» عطف شده تا كه بفهماند «و من شأنهم الصدّ» نظير آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ ...»