ابن طباطبا، در تشبيه چيزى به چيزى در معنى و نه در صورت مانند تشبيه شخص بسيار بخشنده به دريا و همانند كردن آدم دلير به شير و تشبيه صفاتى عكس اين صفات همچون تشبيه شخص لئيم به سگ و آدم ترسو به «صفرد» «*» و آدم سنگدل به آهن و كوه، مطالبى گفته است‌ ١١ و نظير همين مطالب را ابو هلال هم گفته است. ١٢

ابن طباطبا در صفحه ٢٣ كتاب «عيار الشعر» گفته است:

«و قد فاز قوم بخصال شهروا بها من الخير و الشّر و صاروا أعلاما فيها».

ابو هلال هم در صفحه ٢٤٣ كتاب الصناعتين گفته است:

«... و شهر قوم بخصال محمودة فصاروا فيها أعلاما فجروا مجرى ما قدمّناه كالسموأل فى الوفاء و حاتم فى السخاء و الأحنف فى الحلم و سحبان فى البلاغة و قسّ فى الخطابة و لقمان فى الحكمة.»

حتّى در هردو كتاب، افرادى كه به صفات ناپسنديده نيز شهرت يافته، ذكر شده است همچون باقل در كودنى و هبنقه در ابلهى.

عبارت «فاحسن التشبيهات اذا عكس لم ينتقض» را كه ابن طباطبا در صفحه ١١ كتاب «عيار الشعر» گفته است ديگران نيز بعد از او تكرار كرده‌اند مثلا محمد بن عمر رادويانى كه كتاب «ترجمان البلاغة» را در قرن پنجم هجرى، تصنيف كرده، دراين‌باره چنين گفته است: ١٣

«... راست‌ترين و نيكوترين تشبيه آنست كه چون با شگونه كنيش، تباه نگردد و نقصان نپذيرد و هريكى از ماننده كردگان بجاى يكديگر بيستد به صورت و به معنى».

همين سخن را رشيد الدين وطواط، متوفّى به سال ٥٧٣ هجرى در كتاب «حدائق السحر» چنين گفته است: ١٤ «... و در صنعت تشبيه نيكوتر و پسنديده‌تر آن باشد كه اگر عكس كرده شود و مشبّه‌به به مشبّه ماننده كرده‌ايد، سخن درست بود و معنى راست ...».

(*) صفّرد: طائر جبان و طائر لا ينام طول الليل و زعموا انّه يتعلّق ببعض اغصان الشجرة لئلا ينام و هذا من فرط جبنه و هو اعظم من العصفور. ر ك: پاورقى عيار الشعر ص ٢٢.