يعنى اين بلاغت مدون، در آغاز پيدايش و در روزگار جاحظ و در قرن سوّم هجرى، از بلاغت عربى و بلاغت فارسى (- ايران پيش از اسلام) و بلاغت يونانى، تكوين يافته است.

دكتر طه حسين، در كنگره مستشرقان در يازدهم سپتامبر/ ١٩٣١ ميلادى در ليدن ضمن ايراد يك سخنرانى‌ «*» ثابت كرد كه بلاغت عربى (- اسلامى) در آغاز نشأت و پيدايش از بلاغت عربى و ايرانى و يونانى، مايه‌ور شده است.

موضوع مهم و قابل بحث در سخنان دكتر طه حسين، اين بود كه وى، بلاغت عربى (- اسلامى) را به بلاغت يونانى مرتبط ساخت و اظهار داشت كه بلاغت عربى (- اسلامى) با بلاغت يونان رابطه دارد و ارسطو تنها در فلسفه پيشگام نيست بلكه از جنبه مسائل بلاغى هم، مى‌توان ارسطو را از پيشگامان دانست.

سخنان دكتر طه حسين، اثر فراوانى در محافل ادبى بوجود آورد و از آن پس، برخى از دانشمندان بر آن شدند كه در اين زمينه، تحقيقات بيشترى انجام دهند. و روى همين اصل، دكتر ابراهيم سلامه، كتاب پرارزشى به نام «بلاغة ارسطو بين العرب و اليونان» نوشت، كه در قاهره چاپ شد. او در آن كتاب، مطلبى را كه دكتر طه حسين، اظهار كرده بود به اثبات رساند و ابراز داشت كه در بلاغت عربى (- اسلامى) اثراتى از بلاغت يونان، مشهود است و دو كتاب «الخطابه» و «فن الشعر- فى الشعر» ارسطو كه از سريانى به عربى ترجمه شده، در تدوين بلاغت عربى (- اسلامى) و تكوين آن تأثير بسزايى داشته است.

كتاب فى الشعر (- فن الشعر) ارسطو را ابو بشر «**» متى بن يونس قنائى‌

(*) متن سخنرانى دكتر طه حسين به زبان فرانسه ايراد شد كه بعدها استاد عبد الحميد العبادى آن‌را به عربى تحت عنوان «البيان العربى من الجاحظ الى عبد القاهر» ترجمه كرد و در مقدمه كتاب نقد النثر منسوب به قدامة بن جعفر، از صفحه ١ تا ٣١ چاپ شده است.

(**) ابو بشر متى بن يونس قنائى، اهل دير قنا كه در شانزده فرسخى بغداد واقع است بوده و از گفته‌هاى ياقوت، چنين استنباط مى‌شود كه «قنا» نام شهرى هم بوده و تنها نام دير نيست. (ر ك: كتاب ارسطوطاليس فى الشعر، ترجمه ابى بشر متى بن يونس قنائى، از سريانى به عربى، تحقيق از: دكتر محمد شكرى محمّد عباد، ناشر دار الكاتب العربى للطباعة و النشر، قاهره ١٣٨٧ ه- ١٩٦٧ م، ص ١٧٧).