بخوبى تجزيه و تحليل كرده و مثالها آورده و شواهدى از نظم و نثر آيات قرآنى بيان داشته و اثر بلاغى تشبيه و استعاره و كنايه را بخوبى توضيح داده و تأثير علم معانى را در بلاغت كلام باز گفته است.

مى‌توان گفت اين يكى، از نخستين كتابهايى است كه از «اسلوب» و اقسام آن بحث كرده است، اگرچه احمد الشائب- استاد سابق دانشگاه قاهره- «كتاب الاسلوب» را در ١٩٣٩ ميلادى نوشته و در آن، از اسلوب و انواع آن بخوبى بحث كرده است. ٢١

كتب تأليف‌شده قرن چهاردهم هجرى، از لحاظ شيوه و روش تأليف، با كتب پيشينيان تفاوت دارد؛ ليكن اين تفاوتها در اصول و مبنا نيست بلكه در روش و شكل ظاهر است.

يادداشتها و منابع‌

[١] - در تاريخ اسلام، چند تن به نام خطيب شهرت يافته‌اند و لقب بعضى از محدثان و علماء و اكابر، خطيب بوده است و تعداد فراوانى از اينان را نويسنده «ريحانة الادب» در جلد دوّم از صفحه ١٤٣ به بعد ذكر كرده است.

مثلا خطيب تبريزى از پيشوايان لغت است و نزد ابو العلاء معرى نحو، لغت فراگرفته است و در ادب، كتب فراوانى تأليف كرده؛ آثارى چون: «شرح حماسه»، «شرح ديوان المتنبّى»، «شرح سقط الزند»، «شرح معلقات سبع»، «شرح المفضليات»، «كتاب تهذيب غريب الحديث» و «تهذيب اصطلاح المنطق» و چند كتاب ديگر از تأليفات اوست. فوت ناگهانى او در روز سه‌شنبه ٢٨ ماه جمادى الاخر سال ٥٠٧ هجرى در بغداد اتفاق افتاده است.

براى آگاهى بيشتر رجوع شود به: «وفيات الاعيان»، ج ٥/ ٢٣٨ تا ٢٤٣ و «ريحانة الادب»، ج ٢/ ١٤٦.

و ديگر خطيب بغدادى، محدث و اديب است كه از مشاهير حفاظ و فقهاء و در بيشتر علوم متداول توانا بوده و به نوشته نويسنده كتاب «ريحانة الادب»، بيش از ٦٠ تأليف داشته است كه مشهورترين آنها يعنى «تاريخ بغداد»، در اين اواخر در ١٤ مجلد چاپ شده و حاوى شرح علماء تا زمان مؤلّف است. خطيب بغدادى به سال ٤٦٣ هجرى در سن ٧١ سالگى درگذشت. براى آگاهى بيشتر رجوع شود به: «ريحانة الادب»، ج ٢/ ١٤٤ و ١٤٥.

خطيب مورد بحث، به مناسبت موطن اصليش، معروف به خطيب قزوينى است و او را خطيب دمشقى هم گويند؛ زيرا خطيب جامع دمشق بوده است. او به سال ٧٣٩ هجرى و سن ٧٣ سالگى در دمشق وفات يافته است. او همان كسى است كه بخش سوّم «مفتاح العلوم» سكّاكى را كه در سه فن معانى، بيان بديع بوده ملخص و مرتب و مهذب كرده است. براى آگاهى بيشتر رجوع شود به: «ريحانة الادب»، ج ٢/ ١٤٨ و-