در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٧٢
شيخ طوسى، در بحث از آيه: «وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ...» (آيه ١٥٢/ انعام) گفته است: منظور از قرب، تصرف در مال يتيم است و علّت اختصاص يتيم بدين موضوع- در صورتى كه مسلمان نبايد در مال هيچكس تصرّف كند- اين است كه يتيم نمىتواند از خود دفاع نمايد و پدرى هم ندارد كه از او پشتيبانى كند، ازاينرو افراد در مال يتيم بيشتر طمع مىورزند بنابراين، قرآن مجيد انسانها را از تصرف در مال يتيم نهى كرده و براى اهميّت دادن به مسأله به صورت «وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ» بيان كرده است. ١٨
در توضيح جمله «إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»، شيخ طوسى سه وجه را بيان كرده است:
١- حفظ مال يتيم تا زمانى كه كبير گردد و سپس به وى تسليم شود.
٢- تثمير آن مال به وسيله تجارت.
٣- براى يتيم، سرپرستى تعيين شود.
شيخ درباره كلمه اشدّ نيز گفته است: در تعيين حدّ آن اختلاف است، برخى آن را به كبير شدن يتيم تعبير كرده و بعضى سنّ هجده سال و عدّهاى هم سنّ سى سال را حدّ اشدّ دانسته و نيز بعضى گفتهاند: «لا حدّ له و انما المراد به حتى يكمل عقله و لا يكون سفيها يحجر عليه».
از لحاظ لفظى نيز كلمه اشد، بحثانگيز است و بعضى مفرد كلمه را «شدّ» دانسته، همچون «ضرّ و اضرّ». و الشد: القوة و هو استحكام قوة شبابه و سنه، كما شد النهار ارتفاعه. و بعضى مفرد كلمه را شدة دانستهاند، مانند «نعمة و انعم». مكتب نحو بصره هم بر آن است كه اشدّ مفرد است. ١٩
شيخ طوسى در بحث از آيه: وَ كَذلِكَ نُصَرِّفُ الْآياتِ وَ لِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَ لِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ» (آيه ١٠٥/ انعام) قرائتهاى مختلف كلمه درست را باز گفته و توضيح داده كه ابن كثير و ابو عمرو «دارست» قرائت كرده و ديگر قراء درست (بدون الف) كه به قول اخفش، مبالغه در آن بيشتر است. و هو اشدّ مبالغة فى الامحاء، كلمه «درست» را به معناى انمحا و محو شدن دانسته، در ضمن گفته است: كلمه دريس به معناى «ثوب خلق» و جامه كهنه است و اصل معناى درس را «استمرار التلاوة» باز گفته و نشان داده كه فعل درس، از باب نصر است و از قول ابن عامر، نقل كرده كه اين فعل در اين مورد به معناى «تعفية الاثر و