است، همان‌طورى كه در آيه ٥٩ سوره بقره، كلمه «الذى» براى مبالغه بيشتر ذكر شده و قرآن گفته است: «فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ» در صورتى كه امكان داشت، گفته شود: «... فانزلنا عليهم ...» كه بايد گفت: تكرار «الذين» و اظهار آن به جاى إضمار، براى مبالغه بيشتر مى‌باشد.

در آيه مورد بحث هم كه گفته شده‌ «... وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ» بر عظمت قدرت خدايى دلالت مى‌كند و اظهار كلمه، در مورد تفخيم است، پس تكرار زيبا و بليغ است.

در بحث از آيه‌ «لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذىً وَ إِنْ يُقاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ» آيه ١١١/ آل عمران.

يعنى: دشمنان اسلام- جهودان- هرگز آسيب و زيان سخت به شما نتوانند رسانيد، مگر آنكه به زبان، اندكى شما را بيازارند. و اگر به جنگ شما آيند، از جنگ خواهند گريخت و از اين پس، هيچ وقت، منصور نخواهند بود.

سيّد شريف رضى نوشته است‌ ٤٦: مى‌دانيم كه ظاهرا «كلّ اذى ضرر» بنابراين، تقدير عبارت چنين خواهد بود. «لن يضروكم إلا ضررا ...» و اين متناقض است و مغاير اسلوب صحيح.

در جواب اشكال‌تراشان بايد گفت: درست است كه معناى «أذى» و «ضرر» تقريبا يكى است ولى اين دو كلمه، اندكى با هم اختلاف معنائى دارند؛ زيرا «أذى» خفيف‌تر از «ضرر» است و در اين جا، منظور از «اذى» زيانى است كه به زبان به طرف وارد شود، در صورتى كه «ضرر» شديدتر مى‌باشد.

بنابراين درست است كه بگوييم: «لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذىً ...» يعنى آنان نمى‌توانند به شما زيانى برسانند مگر آزارهاى مختصر زبانى.

اين تعبير در آيه ٦٩ سوره أحزاب هم هست كه خدا گفته است:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى‌ فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَ كانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً». يعنى: اى كسانى كه به خدا ايمان آورده‌ايد، شما مانند آن مردمى نباشيد كه پيامبرشان- موسى- را به تهمت بيازردند (و به زبان از او عيبجوئى كردند) تا كه خدا