در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٤٨
[١٣] - ر ك: مأخذ سابق ص ١٠ مقدمة، نصّ صريح گفته ابو عبيده، چنين است: «و من مجاز ما جاء من لفظ خبر الحيوان و الموات على لفظ خبر الناس». زمخشرى در ذيل آيه ٤/ سوره يوسف، تعبير بسيار لطيف و زيبايى دارد كه براى مزيد اطلاع، عينا نقل مىشود. او در جلد دوم ص ٢٤٢ تفسير كشّاف نوشته است:
«فان قلت فلم اجريت مجرى العقلاء فى «رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ». لانّه لما وصفها بما هو خاصّ بالعقلاء و هو السجود فاجرى عليها حكمها كانّها عاقلة».
[١٤] - زمخشرى نيز گفته است: اصنام يا آلهه معبوده، در اين آيه، نازل منزله ذوى العقول، فرض شده و لذا از آنها به «هؤلآء» تعبير شده است. ر ك: كشّاف، چاپ بيروت ٢/ ٥٧٧.
[١٥] - زمخشرى هم به اين نكته، اشاره كرده و گفته است: در اين آيه، چون گوينده «نملة» است و مورد خطاب «نمل» مجازا، آنها اولى العقل معرفى شدهاند و خطاب به آنها، همچون خطاب ذوى العقول مىباشد. ر ك:
كشاف ٢/ ١٣٧.
[١٦] - ر ك: مجاز القرآن ص ١١ مقدمه.
[١٧] - زمخشرى نيز درباره اين آيه گفته است: «ذلك الكتاب المنزل هو الكتاب الكامل» ر ك: كشّاف ١/ ١٦.
[١٨] - ر ك: مجاز القرآن، ص ١٢ مقدمه.
[١٩] - ر ك: همان مأخذ و همان صفحه.
[٢٠] - ر ك: مأخذ سابق ص ١٠ مقدمه.
[٢١] - ليكن زمخشرى دراينباره گفته است، تقدير آيه چنين بوده است:
«و اذا رأوا تجارة اليها او لهوا انفضّوا اليه» كه يكى از آنها به قرينه حذف شده است. ر ك: كشاف ٤/ ٩٩.
[٢٢] - زمخشرى در ذيل آيه مورد بحث، گفته است: «فإن قلت: لم قيل و لا ينفقونها و قد ذكر شيئآن ...» جواب اين است كه به معنى توجه شده و نه به لفظ؛ زيرا «ذهب» و «فضّة» بطور كلى مجموعهاى هستند كه حكم يك چيز را دارند. برخى هم گفتهاند كه ضمير به «كنوز» و يا به «اموال» برمىگردد. ر ك: كشّاف ٢/ ١٥٠.
[٢٣] - ر ك: مجاز القرآن ص ٩ مقدمة.
[٢٤] - به اعتقاد زمخشرى، بازگوكردن دو تن و نه بيش از دو، از اين جهت است كه: «اقلّ من يقع بينهم الشقاق إثنان، فاذا لزمت المصالحة بين الاقلّ كانت بين الأكثر الزم ...» و قيل: المراد بالاخوين: الاوس و الخزرج.
ر ك: كشّاف ٤/ ١٢.
[٢٥] - زمخشرى، عقيده دارد كه كلمه «اقتتلوا» در اين آيه، بر معنى حمل شده و نه بر لفظ؛ زيرا «طائفتان» در معناى «قوم» و «ناس» مىباشند. ر ك: كشّاف ١٤/ ١١.
[٢٦] - ر ك: مجاز القرآن ص ١٩١.
[٢٧] - ر ك: مأخذ سابق ص ١٩٠.
[٢٨] - ر ك: همان مأخذ و همان صفحه.
[٢٩] - ر ك: مأخذ سابق ص ١٩٢.
[٣٠] - ر ك: مأخذ سابق ص ٢٧٣.
[٣١] - ر ك: مأخذ سابق ص ١٤٧.
[٣٢] - ر ك: نهج البلاغه خطبه ١٩٤.