حازم قرطاجنى، شعر خوب را آن مى‌داند كه تشبيهات خوب داشته باشد و شعر پست و ردئ هم آن شعرى است كه تشبيهاتش نازيبا و دروغهايش روشن باشد و كلام موزون مقفّى را كه نتواند در ذهن شنونده، اثرى به وجود آورد، شعر نمى‌داند ٢٣.

٣) شيوه و روش دانشمندان مصر و شام كه در واقع يك جريان عربى است و جنبه ادبى خالص و اين شيوه از روزگار ابن سنان خفاجى، نويسنده كتاب «سرّ الفصاحة» به وجود آمد و در طول زمان ادامه يافت تا كه به وسيله ضياء الدين ابن اثير متوفّى به سال ٦٣٧ ه نويسنده كتاب «المثل السائر» به اوج اعتلاى خود رسيد.

شيوه بلاغت در محيط مصر و شام هم، تنها به شيوه ادبى خالص باقى نماند بلكه اين شيوه هم به وسيله كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى كه در شرق ممالك اسلامى يعنى خوارزم مى‌زيسته و بدرستى معلوم نيست چگونه و به چه وسيله‌ «*»، بدان‌

(*) پس از تحقيق، معلوم شده كه كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى به وسيله بدر الدين، ابن مالك، معرّفى گرديده؛ زيرا ابن مالك، بخش سوم «مفتاح العلوم» را مختصر كرده و يكى از تأليفات او: «المصباح فى اختصار المفتاح فى المعانى» است. او نيز مانند پدر- ناظم الفيّه- معروف به ابن مالك مى‌باشد و اصولا پدر و پسر هردو به اين مالك شهرت داشتند.

محمد بن محمد بن عبد اللّه بن مالك، ملقّب به ابن ناظم و معروف به بدر الدين بن جمال الدين طائى دمشقى شافعى كه در نحو و معانى و بيان و بديع و عروض و منطق، «كان اماما فهما ذكيّا حادّ الخاطر» بوده و چون پدرش در دمشق به سال ٦٧٢ فوت شد، او را از بعلبك فراخواندند و مشاغل پدر را به پسر سپردند، او در سال ٦٨٦ ه در دمشق به بيمارى قولنج فوت شد و مردم هم در فوت او اندوهگين شدند. او برخلاف پدر، نظمى نسروده و درباره پدر گفته‌اند كه «و كان نظم الشعر سهلا عليه رجزه و طويله و بسيطه». الفيّه را در نحو و صرف عربى در بحر رجز پدر سپرده است.

ر ك: معجم المطبوعات ١/ ٢٣٤ و ٢٣٢ و بغية الوعاة ٩٦ و ٩٧ و شذرات الذهب ٥/ ٣٩٨.