در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٥٧
«لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ...» ١٨ نوشته است ١٩ كه ظاهر آيه اينست كه فرمان قطعى صادر شده كه اهل ايمان نبايد كافران را به دوستى برگزينند مگر در موردى كه از ايشان ترس داشته باشند، كه ظاهر آيه دوست گرفتن كافران را در هنگام خوف، مباح مىشمارد، در صورتى كه چنين نيست.
جواب سيّد شريف اينست كه:
اتّخاذ: القصد الى اخذ الشيىء و العزم عليه و التمسّك به و الملازمة له، مىباشد، همانطورى كه در آيه ٢٤ سوره نساء، چنين است:
«... وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا». و بايد دانست كه كلمه إتّخاذ در قرآن مجيد در تمام موارد، به همين معنى مىباشد و در آيه مورد بحث هم، چنين است يعنى: احدى از اهل ايمان نبايد دوستى كفّار را قاصدا متعمّدا، اظهار كند.
برخى نيز گفتهاند: جمله «لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ...» إخبار است و نه جمله نهى- كه البته سخنى است نادرست؛ زيرا اگر چنين مىبود، لازم بود كه «لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ» به رفع ذال باشد و نه به جزم ذال. و مجزوم بودن فعل «لا يتخذ» دلالت مىكند كه جمله در مورد نهى است.
(اهل فضل مىدانند كه كسره ذال عارضى است و به مناسبت قاعده «اذا التقى الساكنان و حرّك حرّك بالكسر» مكسور شده است).
و نيز برخى از طاعنان، در بحث از بخش پايانى آيه مزبور «وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ» و خداوند شما را از نافرمانى خود برحذر مىدارد.
گفتهاند كه اينگونه تحذيرها از صفات مخلوق است، ويژه آفريدگان است و نه شايسته آفريدگار، ولى سيّد شريف رضى گفته است ٢٠: منظور از تحذير نفس در اين آيه، تحذير از عقاب و كيفرى است كه از سوى خداوند و از قبل او مىرسد و از سوى او صادر مىشود و نه همچون عقابى كه به وسيله مخلوق و به دست مخلوق، انجام مىشود.
و نيز طاعنان گفتهاند كه فايده تكرار جمله «وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ» در آيه مورد بحث (٢٨/ آل عمران) و در يك آيه بعد از آن (٣٠/ آل عمران) چيست؟
سيّد شريف رضى در جواب اينان گفته است ٢١: