* در تفسير تبيان، گاه براى اثبات اعجاز قرآن، آيات با امثال عرب مقايسه شده است، مثلا: ذيل آيه‌ «وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ.» (آيه ١٧٩/ سوره بقره) شيخ طوسى نوشته است: منظور اصلى از قصاص، حيات و زندگى‌بخشى است، زيرا ذكر قصاص، آدمى را از قتل بازمى‌دارد و اين خود مى‌تواند سبب زندگى و حيات باشد، در صورتى كه در عبارت مثل معروف متداول ميان اعراب (- القتل انفى للقتل) چنين چيزى نيست.

وى سپس تفاوت ميان آيه و مثل را از لحاظ بلاغى باز گفته و افزوده است: «و بينهما من التفاوت فى الفصاحة و البلاغة ما بين السماء و الارض» زيرا:

اولا- مضمون آيه، متضمن فايده‌اى است، چون در آيه غايت و نتيجه قصاص كه اجراى عدالت باشد بيان شده، ولى در مثل معروف، چنين چيزى نيست.

ثانيا- عبارت‌ آيه موجزتر است، زيرا جمله «فى القصاص حياة» داراى ده حرف است، ليكن عبارت مثل چهارده حرف دارد.

ثالثا- عبارت آيه، به علت عدم تكرار كلمات از تكلّف به دور است ولى تكرار كلمات، مثل معروف را متكلّف ساخته و در نتيجه غير بليغ.

رابعا- حروف عبارت آيه متلائم است و اين تلائم به خوبى محسوس است، زيرا تلفظ از فاء به لام (- فى القصاص)، متناسب‌تر است با تلفظ از لام به همزه (القتل انفى)، به علت بعد همزه از لام. و همچنين تلفظ از صاد به حاء (- قصاص حياة) مناسب‌تر است تا تلفظ از الف به لام (- انفى للقتل). و مجموع اين مسائل سبب شده كه عبارت آيه، از مثال معروف، بليغ‌تر باشد. ٥٨

* يكى ديگر از ويژگيهاى تفسير تبيان، وجود امثال‌ «*» است كه در آن بكار رفته و

(*) مثل: سخن و مطلبى است كه در ظاهر حقيقتى ندارد ولى باطن آن، متضمن مطالب حكمت‌آميز است.