در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٨
كذلك». ٥
و يا مثلا در پاسخ آنانى كه گفتهاند: چرا تمام قرآن به صورت آيات محكمات نازل نشده تا از ظاهر آيات بتوان مفهوم واقعى آنرا درك كرد و حال آنكه براى خدا مقدور بود و امكان هم داشت، شيخ طوسى گفته است: مصلحت ايجاب مىكند كه الفاظ و كلمات، طورى بكار رود كه نيروى استدلال و تفكر خوانندگان را فزونى دهد و براى درك كلمات و آيات، رنجى تحمّل شود، تا مرتبه و مقام علما كه براى درك آيات كوشش كردهاند معلوم گردد. ٦
و نيز در پاسخ طاعنان كه گفتهاند: چرا خداى بزرگ در آيه «الر. كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ» (آيه ١/ هود) آيات قرآنى را محكمات دانسته و در آيه «اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً» (آيه ٢٣/ زمر) آيات قرآنى را متشابه معرفى كرده و در آيه «هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ» (آيه ٧/ آل عمران) برخى را محكم و تعدادى را متشابه دانسته است؟ شيخ طوسى اين تناقضهاى ظاهرى را حل كرده و گفته است: «لا تناقض فى ذلك» زيرا منظور و مقصود از آيهاى كه گفته است، آيات به تمامه محكم است، اين مىباشد كه فساد و تناقض و اختلاف و تباين و تعارض در آنراه ندارد، بلكه تمام آيات، در نهايت استوارى و احكام است و توصيف متشابه در آيه ديگر هم، از آن جهت است كه قرآن خواسته است بگويد: برخى از آيات به بعضى ديگر تشابه دارد، ولى در استوارى و احكام، تباين و تضاد و تناقضى در آنها نيست و در آيهاى كه قرآن بعضى از آيات را محكم و برخى را متشابه توصيف كرده، منظور اين است: آياتى كه مراد و مقصود را از ظاهر آن مىتوان دريافت محكم است و آياتى كه مراد و منظور در آنها به كمك آيات ديگر استنباط مىشود و نياز به آيات ديگر دارد، متشابه است. پس آيههاى مزبور، از اين جهت با يكديگر تناقضى ندارد و آنچه طاعنان دراينباره گفتهاند بىاساس است. ٧
شيخ طوسى، در جاى ديگر نيز همين موضوع را، مورد بحث قرار داده و نوشته است: اينكه برخى از آيات به صورت محكمات نازل نشده و به صورت متشابه آمده، از اين جهت است كه افراد در مسائل علمى دقت پيدا كنند و به تفكر وادار شوند و نيز منزلت و مقام علما آشكار گردد و آنان بر غير خود، ترجيح يابند. ٨