در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٢٠
المجانس فان تكون المعانى اشتراكها فى الفاظ متجانسة على جهة الاشتقاق ...» و مثالهاى فراوانى هم ذكر مىكند. عبد الرحمن يزدادى هم، صنعت مجانس و وجه تسميه آنرا در صفحه ٢٤ كتاب «كمال البلاغه» آورده است و نيز قدامة در صفحه ٩٠ نقد الشعر از تمثيل سخن گفته كه يزدادى هم يكى از فنون چهاردهگانه را صنعت ممثّل ناميده است و يك سلسله تمثيلاتى براى اين صنعت، مثال آورده است ٨.
قدامة، علاوه بر اينكه در چند مورد از كتاب «نقد الشعر» ٩ از مبالغه سخن گفته. در صفحه ٧٧ همان كتاب مىگويد: «و عن انواع نعوت المعانى المبالغة» و آنچه كه قدامة، در تعريف مبالغه مىگويد، تقريبا همان چيزى است كه عبد الرحمن يزدادى در صفحات ٢٠ و ٢٣ و ٢٤ «كمال البلاغه» مىگويد.
بنابراين گفته عبد الرحمن يزدادى كه مىگويد ١٠:
«ثم استخرجت من هذه الرسائل انواعا لم يكن وجدها قدامة فيما فتّش من كلام الفصحاء». و ادعا مىكند كه اين صنايع چهاردهگانه از ابداعات من است و قدامة در كتاب خود بدانها اشاره نكرده، درست نيست و داورى صحيح آنست كه بگوئيم: قدامة به برخى از اين صنايع اشاره كرده و از آنها اسم برده است و از صنايع:
مجنح- متزاوج- ابداع القرائن- متوام- مردّد- معكوس- ذونوعين سخن نگفته است و ابداع اين فنون «*» و نامگذارى ١١ اين صناعات، از آن عبد الرحمن يزدادى مؤلف كتاب «كمال البلاغه» است.
بخش دوم كتاب، نامه ١٢ هائى است كه قابوس به اشخاص مختلف (به استثناى صاحب بن عباد) مثل نامههائى كه به ابن عتبى وزير و ابن عميد و ابن ميكال و على ابن الفضل و ابو الفتح ذو الكفاتيين و ديگران نوشته است و عبد الرحمن بن على يزدادى مؤلف كتاب- در آغاز هرنامه تعداد قرائن سجع آن نامه را ذكر مىكند.
در بخش سوم كتاب ١٣ يازده نامه است كه قابوس به صاحب بن عبّاد «**» نوشته و
(*) شايد بتوان گفت كه فنون چهاردهگانه ابداعى- عبد الرحمن يزدادى در كتاب كمال البلاغه- مربوط به سجع است و قرائن سجع. در واقع او مىخواهد بگويد: سجع مجنّح- سجع متزاوج سجع ممثلّ. الخ. براى آگاهى بيشتر رجوع شود به صفحات ٢٢- ٢٨ كمال البلاغه.
(**) عبد الرحمن يزدادى در اين بخش نيز تعداد قرائن سجع نامههاى قابوس را مشخّص كرده است.