بسيارى از مؤلفان قديم و جديد برآنند كه دو كتاب «مطوّل» و «مختصر» تفتازانى، از كتب برگزيده علوم بلاغى است. تفتازانى كتاب «مطوّل» را تقريبا در مدّت شش سال يعنى از روز دوشنبه دوم ماه رمضان سال ٧٤٢ هجرى آغاز و در روز چهارشنبه يازدهم ماه صفر سال ٧٤٨ هجرى به پايان رسانيده است‌ ٣.

تفتازانى، در مقدّمه كتاب «مطوّل» مى‌گويد: در تهيّه اين كتاب، از كتب نوشته شده در علوم بلاغى، بويژه دو كتاب «دلائل الاعجاز» و «اسرار البلاغه» امام عبد القاهر جرجانى بهره بردم‌ ٤.

تفتازانى، از خطيب قزوينى، نويسنده كتاب «تلخيص المفتاح» به بزرگى ياد مى‌كند و او را امام علّامه و افضل متأخران و اكمل متبحّران مى‌داند و «تلخيص المفتاح» او را از بهترين و زيباترين كتب بلاغى مى‌شمارد و لذا به شرح آن مى‌پردازد ٥.

تفتازانى، در كتاب «مطوّل» تنها به شرح «تلخيص المفتاح» خطيب قزوينى و كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى، اكتفا نكرده بلكه آراء پيشينيان و علماى علوم بلاغى و لغت‌دانان را نيز مورد بحث قرار داده و به آراء مبرّد مؤلّف كتاب «الكامل» و زجّاج نويسنده كتاب «معانى القرآن و اعرابه» و جوهرى مؤلّف كتاب «صحاح» و مرزوقى شارح ديوان حماسه نيز اشاره كرده و در ضمن تشريع مطالب به آراء عبد القاهر جرجانى و زمخشرى و امام فخر رازى و ابن سينا و ابن اثير، هم توجّه كرده و چه‌بسا كه آراء آنان را در مسائل بلاغى، ترجيح داده، ليكن رويهم رفته در مسائل بلاغى از سكّاكى و خطيب قزوينى تبعيّت كرده و دنبال‌رو آنان شده؛ زيرا شارح كتاب «تلخيص المفتاح» خطيب قزوينى است و اصولا بقاى نام تفتازانى هم، بواسطه همين دو شرح مطوّل و مختصر است كه از كتاب «تلخيص المفتاح» كرده بطوريكه هم‌اكنون نيز با آنكه بيش از ٧ قرن از زمان تأليف كتاب مزبور مى‌گذرد، باز هم اين دو كتاب، از امّهات كتب درسى علوم بلاغى به شمار مى‌رود و در حوزه‌هاى علمى بويژه ايران، تدريس مى‌شود و شرق ممالك اسلامى، دو كتاب او را بخوبى مى‌شناسد.

تفتازانى به سبب تأليفات فراوان و بخصوص دو كتاب معروفش در علوم‌