در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٧٢٧

ابن ابى الإصبع، از رمّانى و كتاب «النكت فى اعجاز القرآن» وى نيز متأثّر است؛ زيرا در باب «استعاره» در طليعه گفتارش، سخن رمّانى را نقل كرده است‌ ٨٢.

و نيز ابن ابى الإصبع، از ابن رشيق قيروانى و كتاب «العمدة ...» وى تأثّر پذيرفته است از اسامة بن منقذ و كتاب «البديع» او نيز بهره جسته است.

ابن ابى الإصبع از دو دانشمند معاصرش نيز بهره‌مند شده و آن دو عبارتند از:

١- موفّق الدين بغدادى، متوفّى به سال ٦٢٩ هجرى كه آثار فراوانى داشته و تنها يكى از تأليفات او كتاب «قوانين البلاغة» است.

٢- شرف الدين التيفاشى، متوفّى به سال ٦٥١ هجرى و درباره او گفته است‌ ٨٣:

كتاب «بديع» شرف الدين التيفاشى، واپسين تأليفى است كه پيش از تأليف من نوشته شده و مطالبى در آن كتاب، گرد آورده كه جز من كسى آنها را گردآورى نكرده است.

تأثير ابن ابى الإصبع در علماى بلاغت‌

نخستين تأثير ابن ابى الإصبع اينست كه بگوييم: باب «بديعيّات‌ «*»» به دست او، گشوده شد و بديعيّات پس از وى رونق و اهميّت يافت و او اگرچه خود، بديعه شعرى نسرود ولى راه را براى آيندگان گشود و بيشتر اصحاب بديعيّة تحت تأثير او بوده‌اند.

البته ابن ابى الإصبع، علاوه بر تأثيرش، در اصحاب بديعيّات، در ديگر علماى بلاغت پس از خود نيز تأثير گذاشته بويژه در علم بديع.

آنان كه از ابن ابى الإصبع متأثّرند عبارتند از:

١- شهاب الدين محمود بن سليمان ابو الثناء، متوفّى به سال ٧٢٥ هجرى، كه صاحب ديوان انشاء دمشق بوده و از آراء بلاغى ابن ابى الإصبع، بسيار متأثّر بوده و

(*) بديعيّة: قصيده‌ايست كه هربيت آن، دست كم، داراى يكى از صنايع بديع باشد و بيتى بدون صنعت نباشد و در آن قصيده، اكثر صنايع بديعى گنجانده شده باشد.