گه‌گاه از آيات قرآن و امثال عربى نيز بهره جسته و كتاب را به آيات قرآنى آراسته است و بايد گفت: رويهم رفته تلخيص ابن رشد از تلخيص ابن سينا مجمل‌تر است‌ ٧.

كتاب «فى الشعر» ارسطو در اوائل قرن چهارم هجرى به زبان عربى برگردانده شده، ما بدرستى نمى‌دانيم اين كتاب زمانى كه به عربى ترجمه شده چگونه بوده و شكل نخستين آن چطور بوده است؟! و نيز نمى‌دانيم شارحان و تلخيص‌كنندگان، افكار ارسطو را چگونه شرح و تلخيص كرده‌اند؟!

شايد بهتر باشد كه بگوييم: كتاب «فى الشعر» ارسطو سه مرحله را گذرانده است:

مرحله نخست- ترجمه كتاب از يونانى به زبان سريانى و سپس برگرداندن كتاب از سريانى به زبان عربى به وسيله ابو بشر متى بن يونس قنائى.

مرحله دوّم- تلخيص و تفسيرى كه از كتاب مزبور شده به وسيله چند دانشمند.

و بالأخره مرحله سوّم- تأثيرگذارى «فى الشعر» در برخى از كتب بلاغى قرن چهارم هجرى به بعد، زيرا با قاطعيت مى‌توان گفت كه كتاب «فى الشعر» ارسطو در دو كتاب: «نقد الشعر» قدامة بن جعفر (م ٣٣٧ ه) و نيز «منهاج البلغاء» حازم قرطاجنى، اثر گذاشته و اين تأثيرپذيرى بخوبى مشهود است.

در مرحله نخست كه كتاب، به وسيله متى بن يونس ترجمه گرديده، با تمام مشكلات و نادرستيهايى كه در اين كتاب هست باز هم بايد گفت كه در كتاب از مفاهيم شعرى و مواضيع مرتبط به شعر و كلام متخيل، سخن به ميان آمده ولى بحث شعر يونانى كتاب، در نهايت ابهام و پوشيدگى است، زيرا متى بن يونس و همكاران وى به نمونه‌هاى ادب يونانى، دسترسى نداشته‌اند. «*»

در مرحله دوّم كه كتاب «فى الشعر» به وسيله فارابى، ابن سينا و ابن رشد، تلخيص و تفسير شده، اينان بيشتر جنبه‌هاى فلسفى و زمينه‌هاى منطقى كتاب را در

(*) براى آگاهى بيشتر در باب كيفيت نقل كتاب و ترجمه آن به زبان عربى و نهضت ترجمه در قرن دوّم و سوّم هجرى و نيز شرح‌حال متى بن يونس قنائى و تأثرپذيرى وى در ترجمه كتاب از افكار دينى و منطقى و علوم حكمى، رجوع شود به: كتاب «فى الشعر» صفحه ١٦٥ تا صفحه ١٩٠.