شده، براى عظمت و بزرگى، روز جزا نيز تكرار شده تا «وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ» مربوط به «أبرار» باشد و «ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ» براى فجّار باشد و بطور كلّى تكرار در اين آيه عظمت شأن و مرتبه آن روز را مى‌رساند ٣٩.

سيّد مرتضى در «امالى» «*» از قول ثعلب نقل كرده است كه تكرار در آيات سوره «الكافرون» نه‌تنها ناپسند نيست بلكه مستحسن هم هست؛ زيرا در هرتكرارى، معناى خاصّى هست كه در جمله پيشين نيست؛ زيرا مثلا قرآن‌كه گفته است:

«قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ، لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ». يعنى اى كافران مشرك! در زمان حال و الساعه، من آن بتان را كه شما مى‌پرستيد، نمى‌پرستم و شما هم السّاعه، آن خداى يكتائى كه من پرستش مى‌كنم، پرستش نمى‌كنيد «**».

در واقع دو آيه، اختصاص به زمان حال دارد.

در آيات بعدى نيز گفته است‌ «وَ لا أَنا عابِدٌ ما عَبَدْتُّمْ. وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ» يعنى و نه من خدايان باطل شما را عبادت خواهم كرد و نه شما خداى يكتا و معبود مرا عبادت خواهيد كرد كه اين آيات مربوط به زمان آينده است.

بنابراين به قول سيّد مرتضى «... فاختلف المعانى و حسن التكرار فى اختلافها». برخى از طاعنان، درباره آخرين آيه سوره «الكافرون» يعنى آيه‌ «لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ» گفته‌اند كه ظاهرا اين آيه، إقتضاى إباحه اديان غير اسلام را مى‌كنند، ولى سيد مرتضى گفته است‌ ٤١:

درست است كه ظاهر عبارت بر إباحه دلالت مى‌كند ولى در باطن يك نوع وعيد است مبالغه در نهى و منع و اين درست بدان ماند كه بگوييم: «إعملوا ما شئت».

ثانيا- ممكن است بگوييم كه كلمه «جزا» محذوف است و ظاهرا جمله هم دالّ بر اين حذف هست يعنى: «لكم جزاء دينكم ولى جزاء دينى».

ثالثا- ممكن است بگوييم: اصولا كلمه «دين» به معناى جزا هم استعمال‌

(*) نام اصلى كتاب «أمالى المرتضى» در چاپ مصر كه محمد ابو الفضل ابراهيم تحقيق كرده غرر الفوائد و درر القلائد، مى‌باشد.

(**) ترجمه‌ «وَ لا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ» مى‌باشد.