كتاب مشهور ديگر سيّد شريف رضى «حقائق التأويل فى متشابه التنزيل» مى‌باشد كه تفسير گونه‌ايست و در اصل ده جزء بوده و منتدى النشر نجف اشرف تنها به نسخه خطّى جزء پنجم، دسترسى پيدا كرده و آن‌را به چاپ رسانيده و عبد الحسين الحلّى، مقدّمه، ممتّع ١١٢ صفحه‌اى بر آن نوشته است.

و ما اينك به مناسبتهايى و به جهت اهميّت كتاب و به علّت اينكه بحث در اين كتاب مى‌تواند پاسخگوى طاعنان باشد و اشكالات اشكال‌تراشان را كه ندانسته و ناآگاه از دقائق زبان عرب، إشكال مى‌كنند، برطرف نمايد و رفع مشكل كند، به بحث پيرامون اين كتاب مى‌پردازيم.

سيّد شريف رضى، شخصا در ديگر آثارش به كتاب «حقائق التأويل فى متشابه التنزيل» اشاره كرده است، منتهى در كتاب «تلخيص البيان عن مجازات القرآن» گاه از آن به نام «كتاب الكبير» اسم مى‌برد ٦ و زمانى به اسم «حقائق التأويل» ٧.

سيّد شريف رضى، در كتاب «حقائق التأويل فى متشابه التنزيل» بسيارى از نكات بلاغى قرآن را طرح و اشكالات إشكال‌تراشان را پاسخ داده است مثلا در آيه‌ «هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ ...» آيه ٧/ آل عمران:

يعنى: اوست كه قرآن مجيد را بر تو نازل كرده برخى از آنها، آيات محكمات است كه اصل و پايه كتاب است و برخى ديگر آيات متشابه است و مبهم ...

در اين آيه، «هنّ» كه ضمير جمع است براى امّ الكتاب كه مفرد است گفته شده و مفرد را خبر جمع «هنّ» آورده و اين به ظاهر نامأنوس است.

سيّد شريف رضى در پاسخ گفته است: اگر گفته مى‌شد: «هنّ امّهات الكتاب» شنونده و خواننده، تصوّر مى‌كرد كه هريك از آيات، امّ و أصل است براى جميع كتاب و حال آنكه، منظور اين، نيست بلكه هدف آنست كه گفته شود: برخى از آيات، امّ و أصل است براى بعضى ديگر نه براى همه آيات.

امّ در اينجا به معناى اصل است و همه چيز به آن، برمى‌گردد؛ زيرا آيات‌