رمانى، پس از جاحظ «*» (م ٢٥٥ ه) و واسطى‌ «**» (م ٣٠٦ ه) سومين كسى است كه درباره اعجاز قرآن، معتقد به اسلوب و نظم است و در واقع، اعجاز قرآن را در تناسب و هم‌آهنگى و تلاؤم الفاظ مى‌داند.

ابن سنان خفاجى (م ٤٦٦ ه) در كتاب «سر الفصاحه» نوشته‌ ٢ كه رمانى براى تأليف كلام و تناسب و هم‌آهنگى كلمات سه مرتبه قائل است:

١- متنافر ٢- متلائم در مرتبه وسطى ٣- متلائم در مرتبه عليا.

عبارات قرآنى و آيات كلام ربانى همه متلائم و هم‌آهنگ و متناسب در مرتبه علياست و با اندكى تأمل، تفاوت ميان گفتار خدايى و گفتار ديگران درك مى‌شود و

قصر معروفى است كه به آن، قصر الرمان گويند.

(*) جاحظ بصرى در نظم قرآن و اسلوب شگفت‌آور آن، كتاب «نظم القرآن» را نوشته و در آن از وجوه اعجاز و اسرار شگفتى‌هاى قرآن بحث كرده و محسنات و زيباييهاى كلام خدا را با كلام عرب مقايسه كرده و برترى آن‌را ثابت نموده است ولى متأسفانه اين كتاب از ميان رفته و به دست ما نرسيده و فقط جاحظ خود در كتاب «الحيوان» در بحث از ايجاز، از آن كتاب اسم برده و گفته است: «ولى كتاب جمعت فيه آيا من القرآن، لتعرف بها ما بين الايجاز و الحذف و بين الزوائد و الفضول و الاستعارات، فاذا قرأتها رأيت فضلها فى الايجاز و الجمع للمعانى الكثيرة بالالفاظ القليلة فمنها ...» (ر ك: جاحظ، الحيوان، تحقيق از فوزى عطوى، الطبعة الثانية ١٣٩٧ ه- ١٩٧٨ م بيروت، ج ٣، ص ٤٢٨).

ابن النديم هم در كتاب «الفهرست» مؤلف به سال ٣٧٧ هجرى، در فصل كتب تأليف شده در باب قرآن، از كتاب «نظم القرآن» جاحظ اسم برده است. (براى آگاهى بيشتر رجوع شود به الفهرست، نشر دار المعرفه، ص ٥٧).

(**) ابو عبد اللّه محمد بن يزيد واسطى از اجله متكلمان است. وى از ابو على جبائى علم آموخته و در روزگار استادش هم بلندآوازه (- علىّ الصوت) بوده است، ابن النديم در صفحه ٢٤٥ الفهرست درباره واسطى نوشته كه وى درباره اعجاز قرآن كتابى نوشته كه متأسفانه هم‌اكنون در دست نيست، ولى عبد القاهر جرجانى دو شرح يكى مختصر و ديگرى مفصل بر آن كتاب نوشته و شرح مبسوط را المعتضد، ناميده است.

حاج خليفه هم در جلد يكم، صفحه ١٢٠ كشف الظنون، ضمن اينكه نام پدر واسطى را زيد ثبت كرده و نه «يزيد» نوشته است كه واسطى كتاب «اعجاز القرآن» را نوشته و عبد القاهر جرجانى دو شرح بر آن نوشته و شرح كبير را «معتضد» ناميده است.