در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٢١٤
يادداشتها و منابع و مآخذ
[١] - راغب اصفهانى گفته است:
الوحدة، الانفراد. و الواحد فى الحقيقة هو الشّيئ الّذى لا جزء له البتّة.
واحد چند جور بكار رفته است:
واحد در جنس، همچون: انسان و فرس كه در جنس واحد هستند.
واحد در نوع، مانند: زيد، عمرو، كه در نوع واحدند.
واحد بالاتصال و يا از حيث صناعت واحد است، مانند: حرفة واحدة.
و يا واحد در خلقت است بعلّت بىنظيرى، همچون: الشمس واحدة.
و يا در فضيلت واحد است: فلان واحد دهره.
و گاه واحد، يعنى مبدء عدد: واحد، اثنان ...
ولى «احد»، چنانچه بطور وصف بكار رود، بايد گفت: «لا يوصف به غير اللّه تعالى»- قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ.
درباره بارى تعالى گفته مىشود:
«هو الواحد و هو الاحد لاختصاصه بالأحدّية»، و غير از خدا كسى به احدّيت توصيف نمىشود و نمىتوان گفت: «رجل احد». تنها در مورد اعداد گفته مىشود: احد و عشرون. واحد و عشرون. احد براى نفى «ما يذكر» نيز بكار مىرود و مثلا مىگوييم: «ما قام احد».
مونّث كلمه «احد»، احدى مىباشد و استعمال آن، با كلمه ديگر مجاز است، همچون: احدى عشرة.
ثغلب هم گفته است: «ليس لاحد جمع.» و آحاد، احتمالا، جمع واحد است، مثل شاهد و اشهاد.
احد، براى مذكر و مؤنث يكسان بكار مىرود:
«يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ ...». سوره احزاب [٣٣] ، آيه ٣٢.
براى آگاهى بيشتر رجوع شود به:
الف- احمد بن محمد بن على مقرى فيّومى، متوفّاى ٧٧٠ ه، المصباح المنير فى غريب شرح الكبير، للرافعى، الطبعة السابعة، ١٩٢٨ م، قاهره مطبعة الاميرية، ص ٨٩٤ تا ٨٩٦، ذيل كلمه «وحد».
ب- ابو القاسم حسين بن محمد معروف به راغب اصفهانى، متّوفى به سال ٥٠٢ هجرى، المفردات فى غريب القرآن، تحقيق و ضبط از محمد سيّد كيلانى، مكتبة المرتضوية، طهران، بدون تاريخ چاپ، ٥١٤.
[٢] - به نقل از دكتر محمد محمود حجازى، الوحدة الموضوعية فى القرآن الكريم، چاپ دار الكتب الحديثة، مصر، ١٣٩٠ ه- ١٩٧٠ م، ص ٣٢.
[٣] - سوره حجرات [٤٩] ، آيه ١٠.
[٤] - سوره آل عمران [٣] ، آيه ١٠٥.
[٥] - بخشى از آيه ١٣٦ سوره بقره است. تمام آيه چنين است:-