در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٨٠
فضيلة لا ينبغى ان يعجب منها السبب لها، و ليس كذلك العجب لانه قد يكون حسنا» ٤٤
و نيز در ذيل بحث از آيه: «اتَّبِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَ لا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ ...» (آيه ٢/ اعراف) گفته است: فعل امر اتبعوا خطاب است به مكلفين و دستورى است به آنانكه از قرآن تبعيت مىكنند و احتمال هم دارد بگوئيم: منظور اين باشد كه: «قل لهم يا محمد: اتبعوا ما انزل اليكم» زيرا در آيه قبل، مورد خطاب شخص پيامبر اكرم (ص) بوده است. و در ضمن بحث به معناى اتباع و تفاوت آن، با اتباع اشاره كرد و گفته است:
اتّباع به يك مفعول متعدى مىشود و اتباع به دو مفعول. مثلا مىگويند: «اتّبعت زيدا» و «اتبعت زيدا عمرا». ٤٥
شيخ طوسى ضمن اشاره به تفاوت كلمات، اعجاز كلمه را هم بيان كرده و مثلا در آيه: «... وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ...» (آيه ٨٣/ بقره) گفته است: تفاوت ميان حسن و حسن آن است كه: الحسن هو الاسم العالم الجامع جميع معانى الحسن، و الحسن هو البعض من معانى الحسن. و براى همين است كه خدا در سفارش نسبت به پدر و مادر گفته است «وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً» (آيه ٩/ عنكبوت) يعنى در واقع، قرآن مجيد به تمام معانى و مفاهيم حسن، نسبت به پدر و مادر، سفارش كرده است. ٤٦
و نيز ذيل آيه: «وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ ...» (آيه ٢٦٥/ بقره) به معناى دقيق واژه ربو كه زياده است اشاره كرده و افزوده است كه ريشه كلمه «ربا الشىء يربو» مىباشد:
اذا زاد. و كلمه ربوة زمين مرتفع را گويند، زيرا زمين مرتفع، چيزى فزونتر بر زمين اطراف دارد. ربا در معاملات نيز از همين مقوله است. سپس در ضمن اين مباحث به تفاوت ميان اكل و أكل اشاره كرده و گفته است: اكل به فتح، مصدر است و أكل بالضم: الطعام الذى يؤكل. ٤٧
شيخ طوسى ضمن آيه: «إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ ...» (آيه ٤٠/ نساء) معناى ظلم را به خوبى روشن كرده و گفته است: «اصله وضع الشىء فى غير موضعه» «*» ٤٨ و برخى نيز
(*) و فى الربوة، ثلاث لغات: فتح الراء و ضمها و كسرها.
و الظليم: ذكر النعام، لانه يضع الشىء فى غير موضعه من حيث يحضن غير بيضه (ر ك: تفسير تبيان، ج ٣، ص ٢٠٠).