مقلوبه است؛ زيرا همان‌طورى كه مى‌گوييم: «السبع كالمنيّه» تشبيه مقلوب است و غرض اصلى به مشبّه‌به كه «سبع» باشد برمى‌گردد، به همان طريق هم «أنشبت المنيّة اظفارها» استعاره مقلوبه است كه پس از تشبيه سبع، به منيّه، براى سبع ادّعائى استعاره آورده‌ايم.

ابن يعقوب مغربى، متوفّى به سال ١١١٠ هجرى بر كتاب «مختصر» سعد الدين تفتازانى شرحى نوشته و آن‌را «مواهب الفتّاح فى شرح المفتاح‌ «*»» ناميده است: زيرا به اعتقاد او، كتاب «مختصر» تفتازانى داراى مشكلات و ابهاماتى است كه به توضيح نياز دارد.

ابن يعقوب مغربى، در اين شرح، دنبال‌رو تفتازانى است و از شيوه سكّاكى نيز تبعيّت كرده و تنها موردى كه وى با ديگر علماى بلاغت اختلاف نظر دارد، اينست كه ابن يعقوب مغربى، علم بيان را جزء علم معانى دانسته؛ زيرا به اعتقاد او در علم بيان نيز كيفيّت مطابقت كلام با مقتضاى حال شناخته مى‌شود، ليكن او درباره اين نظريّه جديد، بحث نكرده و دراين‌باره كتاب ننوشته و بدين شيوه، گام برنداشته و همّ خود را فقط مصروف شرح و حاشيه‌نويسى بر «تلخيص المفتاح» خطيب قزوينى و شرح «مختصر» تفتازانى كرده است.

و يكى ديگر از اظهارات ابن يعقوب مغربى كه با نظريّات ديگر علماى بلاغت، مغاير است و نظر جديدى است، اينست كه وى مى‌گويد ٤٩:

يك لفظ نسبت به يك معنى ممكن است هم استعاره باشد و هم مجاز مرسل‌ «**».

ابن يعقوب مغربى، در حاشيه خود از عهده شرح لغات و بيان اشتقاق كلمات، بخوبى برآمده است و در مقدّمه، كتاب «تلخيص المفتاح» خطيب قزوينى را ستوده و آن را يكى از استوارترين كتب متداوله دانسته و افزوده است كه در اين كتاب، لطائف و معانى فراوانى وجود دارد كه امام سعد الدين تفتازانى، رحمه اللّه تعالى، عنان عنايت را به‌

(*) «مواهب الفتّاح فى شرح تلخيص المفتاح» ابن يعقوب مغربى در متن چهار جلدى شروح التلخيص در قاهره چاپ شده و انتشارات كتابخانه اسماعيليان در قم، آن‌را افست كرده است.

(**) عبارت ابن يعقوب مغربى در جلد چهارم ص ٤٦ «مواهب الفتاح» چنين است: «فاللفظ الواحد بالنسبة الى معنى الواحد قد يكون استعارة و قد يكون مجازا مرسلا»