در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦١١
ثقة الاسلام كلينى (متوفّى به سال ٣٢٨/ ٣٢٩ هجرى) حديث را از قول ابى عبد اللّه (عليه السّلام) چنين نقل كرده است ٤٤: «المؤمن حسن المعونة، خفيف المؤونة، جيّد التدبير لمعيشته، لا يلسع من جحر مرّتين».
ثعالبى حديث «لا ترفع عصاك عن اهلك» را جزء جوامع الكلم بيان كرده است. محشى محترم- اسكندر آصاف- كلمه «عصا» را به همان معناى معمولى «آلة الضرب» دانسته و حرف جرّ «عن» را هم به معناى «على» و «اهل» را هم به «عشيرة» معنا كرده كه رويهم رفته معناى كلى حديث، عبارت خواهد بود از: به عشيره و خانواده و اهل خود، زيان و ضرر مرسان.
ليكن ميدانى نيشابورى ٤٥ (متوفّى به سال ٥٢٨ هجرى) در كتاب مجمع الامثال از قول ابو عبيده نقل كرده كه منظور پيامبر اكرم، از اين حديث، زدن به عصا نيست، بلكه هدف اصلى پيامبر و منظور واقعى آن حضرت، اين است كه بگويد: «لا ترفع ادبك عنهم» يعنى از ادب آنان كوتاهى مكن.
برخى هم گفتهاند: منظور آن است كه از آنان دورى مكن، زيرا وقتى مىگويند:
«انشقّت عصاهم» يعنى از هم دور شدند و متفرق گرديدند.
ثعالبى در همين باب دوم كتاب الاعجاز و الايجاز كه از جوامع كلم پبامبر اكرم سخن گفته، فصلى را نيز به تشبيهات و تمثيلات آن بزرگوار، اختصاص داده و چند نمونه از آنها را ذكر كرده است، ٤٦ همچون: «المؤمنون كالبنيان يشّد بعضهم بعضا» كه در واقع مؤمنان و معتقدان به خدا را به بناى مكين و استوارى كه بخشى از آن، قسمت ديگر را نگه مىدارد، تشبيه كرده و خواسته است بگويد:
مؤمنان همپشت و معاضد يكديگر مىباشند و برخى از آنان، برخى ديگر را همچون بنا و ساختمان، تقويت مىكنند.
حديث مزبور را نويسنده كتاب الامثال النبويّة، به صورت زير نقل كرده است ٤٧:
«المؤمن للمؤمن كالبنيان يشدّ بعضه بعضا» ناگفته نماند كه در باب تشيه مؤمن، نويسنده كتاب الامثال النبويه، بيش از ده حديث را نقل كرده است. ٤٨
باب سوم كتاب الاعجاز و الايجاز را ثعالبى به سخنان برجسته خلفاء و صحابه و تابعين، اختصاص داده.