و ذيل آيه‌ «... وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي ...» (آيه ١١٣/ مائده) درباره كلمه طير كه مذكر و مؤنث در مورد آن يكسان است، بحث كرده و افزوده است كه به اعتبار جمع بودن در معنا، مؤنث است و به اعتبار لفظ، مذكر. و مفرد كلمه، «طائر» است، مانند؛ ركب و راكب. و نيز جمع آن اطيار هم آمده، همچون صحب و صاحب و اصحاب. و شاهد و اشهاد. ٢٧

و ذيل آيه: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ...» (آيه ١٠٤/ مائده) ضمن اينكه گفته است. بدا، يبدو. و ابداه ابداءا به معناى اذا اظهره مى‌باشد و «بداله فى الامر بداءا» به معناى «تغيير رايه» مى‌باشد و باديه نيز خلاف حاضرة است و بدو نيز «خلاف الحضر» و سپس به وزن كلمه اشياء نيز اشاره كرده و افزوده است كه به عقيده كسائى اشياء بر وزن افعال است و غير منصرف. ولى به اعتقاد اخفش و فراء وزن كلمه اشياء فعلاء مى‌باشد و در نظر خليل و سيبويه وزن كلمه افعاء مى‌باشد. ٢٨

و نيز در بحث از آيه‌ «وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى‌ كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ...» (آيه ٩٤/ انعام) كلمه فرادى را شيخ طوسى مورد بحث قرار داده و آن‌را جمع فرد دانسته و افزوده است كه در عربى مى‌گويند: «رجل افرد» و «امرة فرداء»: اذا لم يكن لها اخ و قد فرد الرجل فهو يفرد فرودا. در نتيجه معناى جمله جئتمونا فرادى، اى وحدانا لا مال لكم و لا اثاث ... كما خلقناكم اول مرة. ٢٩

شيخ طوسى، در بحث از آيه: «وَ لَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ» (آيه ٩/ اعراف) در باب وزن فعايل همچون معايش و فعائل مانند مصائب، بحث صرفى بسيار جالبى را طرح كرده و گفته است: كلمه معايش به اعتقاد تمام نحويان بايد با ياء تلفظ شود نه با همزه، زيرا اصل كلمه، اجوف يائى است و از ماده «عاش- يعيش» مى‌باشد و با كلمه اوائل و يا مثلا مدائن كه همزه در آنها زائد است، متفاوت مى‌باشد و نيز با كلمه مسائل كه همزه در آن اصلى است فرق دارد. ٣٠

* يكى از مباحث بسيار ارزنده تفسير تبيان، بحث لغوى اين تفسير است و تفاوتى كه شيخ طوسى ميان كلمات، بيان كرده است. مثلا در ذيل بحث از آيه: «... كَذلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ ...» (آيه ١٦٧/ بقره) به تفاوت ميان حسرت و ندامت‌