[٢] - ر ك: ياقوت، معجم الادباء ١٣/ ١٨١، مطبعة الحلبى «كان الكسائى ياخذ اللغة من اعراب الحطميّه ...». كسائى در مناظره با سيبويه نيز به لغت آنان استناد كرد.

[٣] - ر ك: ياقوت، معجم الادباء ٣/ ١٨١.

[٤] - مسأله زنبوريه يعنى بحث در عبارت «قد كنت اظن ان العقرب أشد لسعة من الزنبور فاذا هو هى» كه سيبويه گفت: درين مورد نصب جايز نيست و كسائى گفت: مى‌توان خواند «فاذا هو ايّاها.» سرانجام ميان آن دو بحث درمى‌گيرد و عرب غير فصيح ساكن در بغداد، قراءت كسائى را تأييد مى‌كند و حق سيبويه تباه مى‌شود و سيبويه آزرده‌خاطر مى‌شود و از اقامت در بغداد خوشش نمى‌آيد و به وطن باز مى‌گردد و در شيراز و يا همدان و يا ساوه، بنا به اصّح اقوال در سال ١٨٠ ه. فوت مى‌شود.

[٥] - آيه ١٠٨ سوره اعراف [٧] يعنى: و بيرون كشيد دست خود را كه ناگهان براى نگرندگان نورانى نمود.

ر ك: ٢/ ٦٢٤ قرآن رهنما.

[٦] - آيه ١٩ سوره صافّات [٣٧] .

[٧] - كسائى به نجد و تهامه و حجاز سفر كرده و علاوه بر اين‌كه مطالبى را از عرب باديه شنيده و حفظ كرده، مطالبى نيز ثبت هم كرده است و بقول قفطي «قد انفذ خمس عشرة قنينة حبر فى الكتابة عن العرب سوى ما حفظ» ر ك: قفطى، انباه الرواة ٢/ ٢٥٨، تحقيق استاد ابو الفضل، مطبعة دار الكتب.

[٨] - ر ك: سيوطى، المزهر، ١/ ٢١٢.

[٩] - قياس بنا به تعريف سيد شريف جرجانى (- على بن محمد بن على السيد) در كتاب «التعريفات» ص ١٩٥ مطبعة الحلبى سنه: ١٩٣٨، عبارتست از: «ردّ الشى‌ء الى نظيره».

و يا بقول ابن انبارى در لمع الادلة ص ٩٣ مطبعة الجامعة السورية. «الحاق الفرع بالاصل بجامع» به نقل از ص ٩١ القرآن الكريم و اثره فى الدراسات النحوية، عبد العال سالم مكرّم، مصر.

قياس در اصول فقه، عبارتست از: الحاق موضوعى به موضوع ديگر در حكم، به علت اشتراك آن دو، در علت حكم، مانند: الحاق مسكر غير خمر به خمر در حرمت، به علت اسكار. درين صورت خمر، اصل است و مسكر غير خمر، فرع.

حرمت: حكم، اسكار: علت و جامع ناميده مى‌شود.

ر ك: سى و چهار خطابه «سومين كنگره تحقيقات ايرانى» از انتشارات بنياد فرهنگ ايران، جلد اول ص ٥٠٤ تا ٥٦٦، مقاله آقاى ابو القاسم گرجى.

[١٠] - ر ك: ياقوت، معجم الادباء، ١٣/ ١٨٣. ياقوت از عبد اللّه درباره كسائى نقل مى‌كند: «ان الكسائى كان يسمع الشّاذ الذى لا يجوز من الخطاء و اللحن و شعر غير اهل الفصاحة و الضرورات، فيجعل ذلك اصلا و يقيس عليه-